Chùa Thánh Duyên - Một trong ba quốc tự triều Nguyễn còn tồn tại
Chùa Thánh Duyên, còn được gọi là chùa Túy Vân, tọa lạc trên núi Thúy Vân (hay Túy Vân) cạnh đầm Cầu Hai (xã Vinh Lộc, thành phố Huế), cách trung tâm thành phố khoảng 40 km về phía đông. Ngôi cổ tự này sừng sững giữa bốn bề sóng nước của phá Tam Giang và Biển Đông, cùng với chùa Thiên Mụ và Diệu Đế là ba quốc tự danh tiếng của triều Nguyễn còn lưu dấu đến ngày nay.
Lịch sử xây dựng và kiến trúc độc đáo
Theo các tài liệu lịch sử, chùa được xây dựng vào khoảng nửa sau thế kỷ 16 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Tần. Đến năm 1836, vua Minh Mạng cho đại trùng tu toàn bộ công trình, mang lại diện mạo kiến trúc cung đình triều Nguyễn đặc trưng và chính thức ban sắc phong lên hàng quốc tự. Sang đầu thời vua Thiệu Trị, núi Thúy Hoa được đổi tên thành núi Thúy Vân để kiêng húy tên Thái hậu Hồ Thị Hoa. Dù vậy, người dân địa phương vẫn quen gọi là núi Túy Vân (núi mây say) và chùa Túy Vân.
Kiến trúc chùa Thánh Duyên độc đáo khi không tuân theo các nguyên tắc thông thường mà phân bố dọc theo sườn núi theo quy tắc: chùa - gác - tháp tiến dần lên đỉnh cao. Cổng chùa được thiết kế tam quan theo dạng cổ lâu, đặc trưng của các công trình Phật giáo thời Nguyễn. Sau khu vực chính điện, du khách theo lối mòn nhỏ phía sau để lên gác Đại Từ - công trình hai tầng lợp ngói âm dương, nằm hài hòa giữa tán cây rừng. Gác Đại Từ nằm ở vị trí chính giữa, tượng trưng cho con người trong trục quan hệ Thiên - Nhân - Địa, mang ý nghĩa nhắc nhở về tâm đại từ đại bi của nhà Phật.
Tháp Điều Ngự và tầm nhìn hùng vĩ
Vị trí cao nhất trên đỉnh núi Túy Vân là tháp Điều Ngự. Tháp được xây liền khối bằng gạch với cấu trúc 3 tầng, cao khoảng 15 m. Sử cũ ghi nhận tháp cao 3 trượng 6 thước 9 tấc, tổng các chữ số bằng 18 - một con số biểu trưng cho sự hoàn hảo theo quan niệm phương Đông. Từ đỉnh tháp, tầm nhìn mở rộng ra phá Tam Giang, cửa biển Tư Hiền và biển Đông bao la.
Thắng cảnh nổi tiếng và thơ văn của vua Nguyễn
Núi Túy Vân và chùa Thánh Duyên từng là nơi lui tới của các bậc tao nhân mặc khách. Vua Thiệu Trị xếp chùa thứ 9 trong thần kinh nhị thập cảnh (20 thắng cảnh của cố đô Huế). Các vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức đã nhiều lần ghé thăm và để lại nhiều áng văn thơ tuyệt tác ca ngợi cảnh đẹp nơi này, như bài thơ "Vân Sơn thắng tích" của vua Thiệu Trị và loạt 4 bài thơ của vua Minh Mạng ca ngợi chùa Thánh Duyên, gác Đại Từ, tháp Điều Ngự và núi Túy Vân. Các tác phẩm này được khắc trên bia đá và hiện vẫn lưu giữ nguyên vẹn tại chùa.
Cổ vật quý hiếm và kỷ lục
Chùa Thánh Duyên hiện lưu giữ hệ thống cổ vật phong phú gồm chuông đồng, bia đá cùng gần 70 pho tượng cổ quý hiếm. Nổi bật nhất là bộ tượng Thập Bát La Hán bằng tre thếp vàng và bộ tượng Thập Bát La Hán bằng đồng cổ nhất, lớn nhất Việt Nam, đã được xác lập kỷ lục vào năm 2008. Hòa thượng Thích Hải Ấn, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế và Trưởng ban điều hành Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán (Trụ trì chùa Thánh Duyên), cho biết hiện tại bộ tượng đồng đang được thờ tự tại chính điện, còn bộ tượng tre thếp vàng được nhà chùa bảo quản nghiêm ngặt trong điều kiện đặc biệt để lưu giữ lâu bền.
Năm 1996, danh thắng chùa Thánh Duyên được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
