Chùa Khmer Peam Buôl Thmây: Kiến trúc giao thoa và bảo tàng tự nguyện độc đáo
Chùa Khmer Peam Buôl Thmây, được xây dựng vào năm 1964, tọa lạc tại phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ (trước đây thuộc thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng). Ngôi chùa này gây ấn tượng mạnh với du khách bởi kiến trúc nguy nga như cung điện và sở hữu một "bảo tàng tự nguyện" độc đáo. Hàng trăm cổ vật gắn liền với đời sống đồng bào Khmer được lưu giữ tại đây đều do người dân tự nguyện dâng tặng, tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc.
Kiến trúc rực rỡ giao thoa Khmer - Thái
Chùa Peam Buôl Thmây nổi bật với kiến trúc rực rỡ, uy nga, được phối màu chủ đạo vàng - trắng, điểm xanh nõn chuối, tạo nên vẻ uy nghi nhưng vẫn thanh thoát. Các chi tiết trang trí đa dạng về kỹ thuật, bao gồm chạm nổi, chạm chìm, đổ khuôn xi măng và tô đắp thủ công. Để có diện mạo hiện nay, nhà chùa đã nghiên cứu nhiều mô hình kiến trúc từ Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar. Sau quá trình lấy ý kiến chư tăng và phật tử, phương án xây dựng theo phong cách Thái Lan được lựa chọn, vừa mới lạ vừa giữ được tinh thần văn hóa Khmer.
Chính điện của chùa gây ấn tượng với gam màu vàng - trắng chủ đạo, thanh thoát và trang nghiêm. Cặp rồng dài hơn 30m uốn lượn quanh chính điện, được gọi là Neak trong tiếng Khmer, là linh vật mang ý nghĩa đặc biệt trong văn hóa và tín ngưỡng Phật giáo Khmer, gắn với sự tích Đức Phật và biểu trưng cho mưa thuận gió hòa. Để tạo nên cặp rồng này, nhà chùa thuê nghệ nhân cùng nhiều thợ phụ thi công, với phần khung uốn bằng sắt, phủ xi măng bên ngoài, và các chi tiết tinh xảo như vảy, hoa văn do nghệ nhân trực tiếp thực hiện.
Các công trình phụ trợ và phát triển
Sala (khu sinh hoạt chung) của chùa được khởi công vào tháng 10 năm 2016 và hoàn thành sau 14 tháng, đúng dịp Tết Nguyên đán Mậu Tuất 2018. Công trình này mang nét thanh thoát, trang nhã với tông trắng chủ đạo, họa tiết nhũ vàng tinh tế, tạo nên không gian trang nghiêm nơi cửa Phật. Tiếp đó, khu tăng xá 3 tầng được xây dựng, hoàn thành và đưa vào hoạt động dịp Tết Nguyên đán 2021. Tòa nhà được thiết kế hài hòa từ cột, cầu thang, hành lang đến trần và vách tường, trang trí nhiều tranh ảnh, biểu tượng mang dấu ấn Phật giáo Thái Lan và Khmer Nam bộ.
Những hình rồng uốn lượn mềm mại dọc hành lang và mái chùa tạo điểm nhấn thị giác nổi bật. Bên trong sala, không gian bài trí giản dị, tôn trí tượng Phật Thích Ca theo phong cách tạo hình Phật giáo Thái Lan. Đầu năm 2026, phòng trụ trì được hoàn thiện, trở thành điểm nhấn nổi bật trong tổng thể kiến trúc của chùa, với phong cách Thái đặc trưng thể hiện qua những đường nét hoa văn tinh xảo.
Bảo tàng tự nguyện: Lưu giữ ký ức cộng đồng
Bên cạnh kiến trúc tráng lệ, điểm đặc biệt nhất của chùa là gian nhà sàn gỗ mang đậm phong cách Khmer truyền thống, được gọi là "bảo tàng tự nguyện". Đại đức Đinh Hoàng Sự, trụ trì chùa, đã dựng nên không gian này để lưu giữ các hiện vật cổ do người dân dâng tặng. Hiện nay, bảo tàng lưu giữ hơn 200 hiện vật, chủ yếu là đồ sinh hoạt và nông cụ, đồ đồng gắn với đời sống người Khmer xưa.
- Các vật dụng như cối xay lúa, cối giã cốm dẹp, lưỡi hái, liềm, bừa, cào răng lược.
- Dụng cụ bắt cá đặc trưng vùng sông nước Nam bộ.
- Phương tiện vận chuyển như xe bò, xe ngựa do người dân vùng Bảy Núi hiến tặng.
Đại đức Đinh Hoàng Sự chia sẻ: "Ban đầu, tôi chỉ sưu tầm vài vật dụng cũ làm kỷ niệm. Sau đó, phật tử thấy đồ xưa dễ hư hỏng nên tự nguyện mang đến chùa. Nhờ vậy, số lượng hiện vật ngày càng nhiều." Không đơn thuần là nơi trưng bày, bảo tàng này còn mang ý nghĩa bảo tồn văn hóa Khmer, là không gian để thế hệ trẻ tìm hiểu đời sống lao động của cha ông, đồng thời là nguồn tư liệu quý cho học sinh, sinh viên nghiên cứu văn hóa dân tộc.
Hướng đến phát triển du lịch văn hóa
Theo trụ trì chùa Peam Buôl Thmây, mục tiêu lớn nhất của công trình là lưu giữ ký ức cộng đồng và hướng đến phát triển du lịch văn hóa. Du khách đến đây không chỉ chiêm bái mà còn có cơ hội khám phá nếp sống, sinh hoạt của người Khmer xưa, qua đó góp phần quảng bá và bảo tồn di sản văn hóa độc đáo này. Ngôi chùa với kiến trúc giao thoa Khmer - Thái và bảo tàng tự nguyện đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
