Chùa Bộc ở Hà Nội không chỉ gắn liền với chiến thắng Đống Đa lịch sử mà còn sở hữu một hồ nước nhỏ mang tên hồ Tắm Tượng, nơi tương truyền đàn voi chiến của nghĩa quân Tây Sơn từng tắm sau khi hạ đồn Khương Thượng. Ngôi chùa tọa lạc trên vùng chiến địa xưa, nơi diễn ra trận Ngọc Hồi - Đống Đa vào mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789, khi vua Quang Trung đánh tan hàng vạn quân Thanh, giành lại Thăng Long.
Lịch sử hình thành và tên gọi
Chùa Bộc vốn có tên cổ là Sùng Phúc tự từ cuối thế kỷ 17. Sau chiến tranh, chùa bị hư hại nặng và được tu sửa lại vào năm 1792 trên nền cũ, đổi tên thành Thiên Phúc tự. Tuy nhiên, dân gian vẫn quen gọi là chùa Bộc, với chữ “Bộc” mang nghĩa bộc lộ, phơi bày, ám chỉ xác giặc phơi khắp nơi sau trận chiến.
Kiến trúc và hồ Tắm Tượng
Chùa Bộc có kiến trúc đặc trưng của chùa đồng bằng Bắc bộ: mái ngói, khung gỗ, vì chồng rường, mặt bằng chữ Đinh (Tiền đường nằm ngang phía trước, Thượng điện nằm dọc phía sau). Từ ngoài vào, qua tam quan sát mép đường, du khách sẽ gặp ngay hồ Tắm Tượng. Ngày xưa hồ rất lớn, nay chỉ còn khoảng 300 m², xung quanh kè đá, dưới lòng hồ thả sen và súng. Tương truyền, sau khi hạ đồn Khương Thượng, đàn voi chiến của quân Tây Sơn từng tắm ở đây.
Chùa gồm hai lớp tam quan, hồ Tắm Tượng, sân gạch, Tiền đường, Thượng điện, Nhà Tổ, hành lang, vườn tháp và Thanh miếu. Trong chùa ngoài thờ Phật còn thờ Tổ, thờ Mẫu và các lớp tín ngưỡng dân gian.
Tượng Đức Ông gây tranh luận
Trong di tích lịch sử cấp quốc gia này còn có tượng Đức Ông gây tranh luận học thuật trong nhiều năm. Có ý kiến cho rằng đó là tượng vua Quang Trung vì tượng đội mũ xung thiên, mặc hoàng bào thêu rồng, và dòng chữ sau bệ “Bính Ngọ tạo Quang Trung tượng”. Tuy nhiên, ý kiến khác cho rằng việc gọi thẳng đế hiệu Quang Trung là phạm húy nghiêm trọng và dòng chữ đó là ngụy tạo, được khắc thêm vào sau này.
Lễ hội và sinh hoạt văn hóa
Hằng năm, vào ngày mùng 5 Tết Nguyên đán, chùa tổ chức lễ tưởng niệm vua Quang Trung cùng ngày hội Gò Đống Đa. Đây là dịp để người dân và du khách tưởng nhớ chiến công hiển hách của nghĩa quân Tây Sơn. Các họa sĩ và sinh viên thường đến đây ký họa, ghi lại vẻ đẹp cổ kính của chùa, như các tác phẩm của Nguyễn Hoàng Cẩm Tú (sinh viên ĐH Xây dựng Hà Nội), KTS Trần Xuân Hồng, HS Lê Trần Mai Hân, KTS Nguyễn Hoàng Quân, KTS Bùi Hoàng Bảo và Lê Duy Lực.
