Giải mã chế phong triều Nguyễn: Làm sáng tỏ thân thế gia đình cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng
Thông qua việc nghiên cứu các bản chế phong và sắc thần thời Nguyễn, chúng ta có thể tái hiện lại một phần lịch sử gia đình của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đặc biệt là chức vụ và hành trạng của thân phụ ông - cụ Phạm Văn Nga.
Chức quan của ông Phạm Văn Nga qua các triều vua
Theo bản chế phong đề ngày 29 tháng 12 năm Duy Tân thứ 7 (1913), vua Duy Tân đã ban cho ông Phạm Văn Thức - thân phụ của ông Phạm Văn Nga. Lúc bấy giờ, ông Phạm Văn Nga đang đảm nhiệm chức vụ Quang Lộc Tự Thiếu Khanh Tham biện Nội các sự vụ. Đây là chức quan thứ hai trong Quang Lộc Tự, với trật Tòng tứ phẩm theo quan chế nhà Nguyễn.
Đến hai bản chế phong khác, đều đề ngày 10 tháng 5 năm Khải Định thứ nhất (1916), vua Khải Định ban cho ông Phạm Văn Thức và bà Trần Thị Lương - tức thân phụ và thân mẫu của ông Phạm Văn Nga. Thời điểm này, ông Phạm Văn Nga đã hưu trí, với chức quan cuối cùng là Quang Lộc Tự Khanh - chức quan đứng đầu Quang Lộc Tự, trật Tòng tam phẩm.
Như vậy, có thể thấy:
- Đầu thời vua Duy Tân: Ông Phạm Văn Nga làm Quang Lộc Tự Thiếu Khanh Tham biện Nội các sự vụ.
- Cuối đời vua Duy Tân: Ông được thăng làm Quang Lộc Tự Khanh.
- Đầu thời Khải Định: Ông đã nghỉ hưu.
Lời kể của Thủ tướng Phạm Văn Đồng và sự phù hợp với tài liệu
Thông tin này hoàn toàn phù hợp với lời kể chân thành của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi các cán bộ nghiên cứu lịch sử đến tiếp kiến. Tài liệu ghi chép về buổi gặp gỡ này hiện còn lưu tại Viện Hồ Chí Minh - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng chia sẻ: "Bố tôi là một ông quan, to nhỏ tôi không biết, nhưng cũng thuộc hàng tam tứ phẩm gì đó. Vì lúc đó tôi còn rất ít tuổi nên không nhớ. Bố làm quan, con là cậu ấm cũng là lẽ thường tình. Chính bởi vậy mà tôi có điều kiện học hành hơn những người cùng lứa" (dẫn theo Phan Ngọc Liên - Trịnh Đình Tùng).
Chỉ ra sự nhầm lẫn trên Wikipedia về chức hàm Thị giảng Học sĩ
Trên Wikipedia về họ Phạm có ghi ông Phạm Văn Nga là Thị giảng Học sĩ hàm Tam phẩm Tham biện Nội các. Tuy nhiên, dựa theo bản chế phong ban cho ông Phạm Văn Thức vào năm Khải Định thứ nhất (1916), có thể khẳng định đây là sự nhầm lẫn.
Nội dung bản chế phong cho biết: Vì có con làm Quang Lộc Tự Khanh với trật Tòng tam phẩm, nên người cha - tức ông Phạm Văn Thức, được gia tặng là Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ. Theo Đại Nam Hội điển sự lệ, từ năm 1840 thời Minh Mạng, triều đình quy định: Nếu người con có trật Tòng tam phẩm, thì người cha sẽ được tặng hàm Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ, người mẹ sẽ được tặng là Chánh tứ phẩm Cung nhân.
Rõ ràng, chức hàm Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ không phải được ban cho ông Phạm Văn Nga, mà cho cha ông - ông Phạm Văn Thức (ông nội của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng). Cả ông Phạm Văn Thức và ông Phạm Văn Nga đều không phải là người "dạy cho các hoàng tử" như một số thông tin sai lệch.
Sắc phong thần và giá trị lịch sử của dòng họ Phạm
Theo các tài liệu Hán Nôm được sưu tầm, họ Phạm tại đây còn giữ hai bản sắc phong thần quý giá:
- Bản sắc phong thần đề ngày 16 tháng 6 năm Khải Định thứ 10 (1925) cho ông Phạm Văn Hiêu - thủy tổ, hậu hiền khai khẩn làng Thi Phổ.
- Bản sắc phong thần đề ngày 15 tháng 8 năm Bảo Đại thứ 18 (1942) cho ông Phạm Văn Nga - cháu đời thứ 10 của ông Hiêu (cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là hậu duệ đời thứ 11).
Việc được các triều vua phong thần cho hai người trong cùng một họ, lại là họ hậu hiền, là điều đặc biệt. Cả hai ông đều được phong thần cho hai phái Thi Phổ Nhất và Thi Phổ Nhì thờ phụng, bao gồm các làng/ấp/thôn thuộc xã Đức Tân và Đức Thạnh ngày nay.
Ý nghĩa của việc nghiên cứu và bảo tồn tài liệu Hán Nôm
Việc giới thiệu các bản thần sắc và tài liệu liên quan không chỉ góp phần tìm hiểu thân thế, gia đình của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng - nơi hình thành nhân cách, trí tuệ của ông từ thuở nhỏ, mà còn giúp hiểu rõ hơn về lịch sử của một dòng họ có công khai hoang, lập ấp, cũng như lịch sử - văn hóa của vùng đất này.
Các tài liệu Hán Nôm quý giá khác mà gia tộc họ Phạm đang gìn giữ, như tài liệu về tú tài Phạm Văn Trọng - anh cả của ông Phạm Văn Nga, hay các văn bia chữ Hán tại mộ ông Phạm Văn Hiêu, Phạm Văn Nga, Trần Thị Lương… do chính ông Phạm Văn Phúng - anh cả của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng biên soạn, sẽ tiếp tục được nghiên cứu và giới thiệu trong các bài viết sau.
