Ca Huế: Hành trình từ di sản đến sản phẩm du lịch đặc thù
Trước khi chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, ca Huế đã luôn được xác định là một tài sản văn hóa có giá trị sâu sắc. Nghệ thuật độc đáo này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử mà còn là phương tiện hiệu quả để quảng bá hình ảnh địa phương ra thế giới.
Nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị
Theo thông tin từ Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, trong thời gian qua, các đơn vị chức năng đã tích cực biên soạn và xuất bản nhiều ấn phẩm quan trọng về ca Huế. Các cuốn sách như “Ca Huế - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”, “Nghệ thuật ca Huế trong xã hội đương đại”, “Khúc Hương Bình” và “Miền Hương Ngự” đã góp phần giới thiệu, nghiên cứu và khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử của nghệ thuật này, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế.
Bên cạnh công tác tuyên truyền, nhiều đợt tập huấn dài ngày đã được tổ chức để nâng cao kỹ năng biểu diễn cho các diễn viên và nhạc công từ các doanh nghiệp tổ chức biểu diễn. Trọng tâm của các khóa tập huấn là phổ biến các bài ca Huế cổ như “Nam xuân”, “Nam ai”, “Quả phụ” và nhiều tác phẩm khác, nhằm bảo tồn nguyên bản của di sản.
Các cấp quản lý cũng khuyến khích doanh nghiệp lữ hành xây dựng các tour, tuyến và sản phẩm trải nghiệm gắn với ca Huế. Mục tiêu là biến hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên sông Hương thành điểm đến không thể bỏ qua trong chương trình của du khách mỗi khi đến Huế. Điều này không chỉ đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn tạo thêm lựa chọn hấp dẫn, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của khách du lịch.
Thực trạng hoạt động biểu diễn
Trên địa bàn TP Huế hiện có 12 tổ chức, doanh nghiệp hoạt động kinh doanh biểu diễn ca Huế, với khoảng 300 diễn viên, nhạc công. Phần lớn trong số này là nghệ nhân và nghệ sĩ có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực nghệ thuật ca Huế và ca kịch Huế. Mỗi chương trình biểu diễn thường bao gồm khoảng 15 bài, kết hợp giữa ca Huế, dân ca Huế và tân nhạc mang âm hưởng Huế. Các doanh nghiệp và nghệ sĩ có thể lựa chọn các bài trong chương trình đã được thẩm định để biểu diễn, đảm bảo tính chính thống và chất lượng.
Để quản lý hoạt động này, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã chỉ đạo Thanh tra Sở (trước khi kết thúc hoạt động) và nay là Phòng Quản lý Văn hóa và Gia đình phối hợp với tổ liên ngành tổ chức 20 đợt kiểm tra. Qua đó, đã lập biên bản và tham mưu cơ quan có thẩm quyền ban hành 12 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 92 triệu đồng.
Những thách thức còn tồn tại
Sau 5 năm triển khai “Đề án phát huy giá trị và xây dựng ca Huế trở thành sản phẩm dịch vụ văn hóa du lịch đặc sắc giai đoạn 2021-2025”, báo cáo cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần chỉnh sửa. Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, đến nay vẫn chưa có không gian hoặc thiết chế xây dựng phù hợp để chuyên tổ chức biểu diễn ca Huế thính phòng chất lượng cao phục vụ du khách.
Đối với hoạt động biểu diễn trên sông, khu vực gần bến Tòa Khâm - điểm xuất phát để lên thuyền nghe ca Huế - thường xuyên xảy ra tình trạng bán hàng rong và xe xích-lô gây mất trật tự. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh và môi trường du lịch. Không chỉ vậy, việc tàu thuyền tham gia biểu diễn trang bị sơ sài, hạn chế về ánh sáng và bàn ghế cũng làm giảm chất lượng dịch vụ.
Các vấn đề khác bao gồm hiện tượng thuyền đón và trả khách không đúng quy định, chở quá tải, thuyền trưởng và thuyền viên chưa thực hiện trang phục lịch sự và đeo bảng tên. Một số chương trình biểu diễn của doanh nghiệp chưa đảm bảo số lượng người, nội dung không đúng theo văn bản chấp thuận, rút ngắn lời ca, cắt xén tiết mục, lạm dụng nhạc điện tử hoặc công nghệ.
Ngoài ra, tình trạng kinh doanh và cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp biểu diễn vẫn diễn ra, bao gồm việc hạ giá suất diễn, giảm thù lao cho diễn viên và nhạc công, tranh giành khách dẫn đến mất an ninh trật tự.
Nguyên nhân và giải pháp
Theo ông Nguyễn Thiên Bình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, có nhiều nguyên nhân dẫn đến những rắc rối trên. Một trong số đó là hoạt động ca Huế, đặc biệt là trên sông Hương, liên quan đến sự quản lý của nhiều ngành khác nhau. Trong khi đó, quy định pháp luật hiện hành vẫn còn mang tính phổ quát, chưa có văn bản điều chỉnh cụ thể đối với các loại hình nghệ thuật là di sản mang tính đặc thù, gây khó khăn trong việc áp dụng và phối hợp quản lý.
Ông Bình cũng nhấn mạnh rằng ý thức chấp hành các quy định pháp luật liên quan đến nghệ thuật biểu diễn, giao thông và trật tự đô thị của các tập thể, cá nhân tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ còn chưa nghiêm túc. Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng buổi diễn, làm giảm hình ảnh văn hóa Huế, con người Huế và chất lượng ca Huế.
Việc khắc phục những thách thức này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành và nâng cao ý thức cộng đồng để bảo vệ và phát huy giá trị di sản quý báu này.
