Từ văn hóa cà phê Ottoman đến văn minh cà phê Thiền, Tập đoàn Trung Nguyên Legend đang hiện thực hóa khát vọng đưa cà phê Việt Nam lên tầm cao mới, không chỉ là thức uống mà còn là biểu tượng văn hóa, nghệ thuật và triết đạo, xứng đáng với vị thế cường quốc cà phê thế giới. Trong hành trình này, tinh thần dấn thân phụng sự cộng đồng luôn là hạt nhân xuyên suốt, thể hiện qua các chương trình hành động nhằm kiến tạo khát vọng lớn và xây dựng vị thế mới cho ngành cà phê Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Cái đẹp của trật tự, hài hòa và kết nối cộng đồng
Trong lịch sử mỹ học, cái đẹp không tồn tại như một phạm trù biệt lập, mà luôn gắn kết với triết học, tôn giáo, văn hóa và đời sống xã hội. Giai đoạn từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 15, với sự hưng thịnh của Hồi giáo, quan niệm mỹ học được hình thành trên nền tảng tư tưởng về tính thống nhất của vũ trụ, liên kết với đấng tối cao và chuẩn mực đạo đức cộng đồng. Cái đẹp được hiểu là sự biểu hiện của trật tự, cân bằng, hài hòa và khát vọng hướng kính thần linh.
Văn hóa cà phê Ottoman, phát triển mạnh từ thế kỷ 16, đã trở thành nguồn năng lượng kết nối thần linh, biểu tượng của lòng hiếu khách, sự tôn trọng và địa vị xã hội. Qua các công cụ dụng cụ, nghi lễ cà phê và không gian cộng đồng, những nguyên lý mỹ học Hồi giáo được biểu hiện thành nếp sống và văn hóa ứng xử. Bộ công cụ pha chế Ottoman như ấm cezve, tách fincan, giá đỡ zarf không chỉ đáp ứng chức năng sử dụng mà còn là đối tượng thẩm mỹ, với họa tiết hình học, hoa văn arabesque và thư pháp đặc trưng.
Nghi thức thưởng lãm và không gian giao tiếp
Nghi thức thưởng lãm cà phê Ottoman đề cao tính kỷ luật, sự tiết chế và chuẩn mực. Một tách cà phê được dùng cùng nước lọc để thanh sạch vị giác, kèm kẹo Lokum hoặc trái cây khô, thưởng thức chậm rãi để cảm nhận trọn vẹn hương vị và dành thời gian cho đối thoại, tiếp đãi. Cái đẹp không chỉ ở hình thức hay vị giác, mà chính là cách con người ứng xử với nhau theo chuẩn mực đạo đức.
Cà phê Ottoman hiện diện từ cung đình đến gia đình, hàng quán, kiến tạo không gian giao tiếp, nơi cái đẹp được thực hành qua các quan hệ xã hội. Được ví như “trường học tri thức”, hàng quán cà phê Ottoman là nơi mọi người gặp gỡ, trò chuyện, chơi cờ, thưởng thức âm nhạc, trao đổi các vấn đề xã hội, hình thành văn hóa đối thoại và thúc đẩy lưu thông tri thức. Năm 2013, UNESCO ghi danh văn hóa cà phê Thổ Nhĩ Kỳ vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, khẳng định giá trị của cà phê Ottoman như một di sản được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Cái đẹp của lý tính và khát vọng sáng tạo
Trong thời kỳ Khai sáng, cái đẹp được đặt trong mối quan hệ với nhận thức, công năng và tiến bộ kỹ thuật. Từ thế kỷ 17, hàng quán cà phê châu Âu giữ vai trò trung tâm tri thức cộng đồng. Ở London, quán cà phê được gọi là “Penny universities”, nơi mọi người có thể tiếp cận thông tin và tri thức. Café Procope tại Paris trở thành điểm hẹn của các nhà tư tưởng như Voltaire, Rousseau, Diderot. Tinh thần duy lý và khát vọng sáng tạo đã thúc đẩy kỹ thuật chế tác dụng cụ pha chế cà phê liên tục đổi mới, từ coffee pot bằng đồng, bạc, đến bình lọc biggin, siphon, percolator, và đặc biệt là máy espresso ra đời đầu thế kỷ 20.
Năm 1933, Moka Express của Alfonso Bialetti kết hợp mỹ học công nghiệp, công năng và tính đại chúng, đưa trải nghiệm cà phê espresso vào gia đình. Sau Thế chiến thứ hai, cà phê hòa tan tiếp tục đại chúng hóa, đưa cà phê vào văn phòng, nhà máy, ngoài trời. Cà phê trở thành biểu tượng của nhịp sống hiện đại, nhu cầu hiệu quả và cá nhân hóa trải nghiệm thẩm mỹ.
Trở về nguồn cội với triết lý phương Đông
Nhận ra vòng tuần hoàn của cà phê từ Đông sang Tây rồi trở về nguồn cội, Trung Nguyên Legend đã cô lọc ba nền văn minh cà phê thế giới: Ottoman – Roman – Thiền. Từ cái đẹp của trật tự, hài hòa đến lý tính, sáng tạo, cà phê trở về với văn minh Thiền, nơi giọt cà phê tỉnh thức mang triết lý khoảng lùi của cà phê phin Việt Nam. Bộ công cụ dụng cụ văn minh cà phê Thiền được thiết kế chuyên biệt, sử dụng chất liệu truyền thống như nhôm, gốm, sứ, tơ tằm, tre, với hai màu trắng và đen, tạo hình gắn liền biểu tượng văn hóa Việt như trống đồng, thân tre.
Bộ thưởng lãm được trang trí với 5 hạt cà phê tượng trưng cho Ngũ hành, gợi mở quan niệm phương Đông về sự vận động, tương sinh và cân bằng của vũ trụ. Từng chi tiết, từ chất liệu, hình khối đến nhịp pha và phong cách thưởng lãm chậm rãi, tĩnh tại, tạo nên tổng thể tối giản, hài hòa, mang hơi thở triết lý phương Đông. Các nguyên tắc Hòa – Kính – Thanh – Tịnh – Trách nhiệm – Tôn tạo được thực hành tự nhiên, khơi mở lối sống nhân bản, nhân văn theo hệ giá trị Chân – Thiện – Mỹ.
Cà phê chưa bao giờ chỉ là thức uống đơn thuần, mà là một trải nghiệm văn hóa đặc biệt, nơi con người gửi gắm quan niệm thẩm mỹ và khát vọng kiến tạo đời sống tốt đẹp hơn. Cà phê đã, đang và tiếp tục góp phần chuyển hóa cái đẹp vào đời sống, giúp mỗi cá nhân cảm thụ, thực hành, trao truyền và kiến tạo các giá trị Chân – Thiện – Mỹ cho bản thân, cộng đồng và thời đại. Độc giả có thể đón xem loạt video Cà Phê Triết Đạo đã được đăng tải trên kênh, đồng thời tìm hiểu thêm thông tin trên website.
