Cô Giáo Chăm Hồi Sinh Văn Tự Akhar Thrah: Giữ Hồn Cốt Dân Tộc Trên Bục Giảng
Trong dòng chảy hối hả của thời đại số, khi nhiều giá trị cổ xưa dễ dàng bị lãng quên, vẫn có những con người lặng lẽ gìn giữ mạch nguồn văn hóa. Tại vùng đất miền duyên hải Nam Trung Bộ, nơi những tháp Chàm rêu phong trầm mặc đứng vững qua thời gian, cô giáo Hán Thị Kim Anh (49 tuổi) đang âm thầm "dệt" lại hồn cốt của dân tộc Chăm thông qua việc dạy chữ Akhar Thrah – bộ chữ cái truyền thống của vương quốc Chăm Pa nghìn năm.
Hành Trình Từ Lời Ru Đến Định Mệnh Với Chữ Viết
Về thôn Tân Đức, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa, hỏi thăm cô giáo Hán Thị Kim Anh, người dân sẽ chỉ ngay đến Trường Tiểu học Tân Đức – nơi tiếng đọc bài bằng tiếng mẹ đẻ vẫn vang lên đều đặn mỗi ngày. Cô Kim Anh đón tiếp chúng tôi với nụ cười hiền hậu và ánh mắt rạng ngời niềm kiêu hãnh của một người con dân tộc Chăm chính gốc.
Cô chia sẻ: "Từ thuở lọt lòng, nằm trong nôi, tôi đã lớn lên bằng những lời ru tiếng Chăm ngọt ngào của bà, của mẹ." Trong ký ức tuổi thơ, hình ảnh đẹp nhất không phải là đồ chơi mà là những trang thư tịch cổ với nét chữ uốn lượn như "rồng bay phượng múa". Những nét chữ ấy không chỉ là ký tự, mà là tác phẩm nghệ thuật mê hoặc, thắt chặt tình yêu của cô với gốc gác dân tộc.
Lớn lên, cô chọn nghiệp gõ đầu trẻ, giảng dạy các môn cơ bản. Tuy nhiên, giữa những giờ dạy toán hay tiếng Việt, trái tim cô vẫn đau đáu khi nghĩ về văn hóa chữ viết Chăm đang dần mai một. Trẻ em trong làng có thể nói tiếng Chăm, nhưng khi nhìn mặt chữ Akhar Thrah, chúng lại ngơ ngác như đối diện cổ vật xa lạ. Nỗi sợ về một thế hệ "mù chữ" mẹ đẻ đã thúc đẩy cô hành động.
Bước Ngoặt Phục Hưng Văn Hóa
Bước ngoặt đến vào năm 2007, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức đưa chương trình dạy tiếng Chăm vào trường học. Đối với cô Kim Anh, đây là cuộc "phục hưng" văn hóa. Với nền tảng kiến thức được thẩm thấu từ bé và dòng máu Chăm chảy tràn trề sức sống, cô tình nguyện tham gia các lớp đào tạo chuyên sâu.
Trở về trường, cô chuyển sang kiêm nhiệm giáo viên tiếng Chăm. Trên bục giảng, những nét chữ Akhar Thrah vốn nằm im lìm trong bảo tàng hay thư tịch cổ, nay được cô tái hiện sống động qua từng nét phấn trắng. Cô không chỉ dạy chữ, mà còn dạy cách hát dân ca, hiểu về phong tục, tập quán và tư duy của người xưa qua từng con chữ. "Chữ viết tiếng Chăm uốn lượn, thoạt nhìn tưởng khó, nhưng thực tế lại dễ tiếp cận nếu ta đặt cả trái tim vào đó", cô Kim Anh chia sẻ.
Mở Rộng Tầm Ảnh Hưởng: Từ Học Sinh Đến Lực Lượng Công An, Bộ Đội
Niềm vui của cô đơn giản là nhìn thấy ánh mắt thơ ngây của học trò rạng ngời khi lần đầu viết đúng tên mình bằng ngôn ngữ tổ tiên. Cô cũng là thành viên quan trọng trong ban biên soạn giáo trình tiếng Chăm bậc tiểu học, góp phần chuẩn hóa và đưa con chữ đến gần hơn với đời sống.
Tuy nhiên, tầm vóc của người giáo viên này không dừng lại ở phạm vi lớp học tiểu học. Ý thức được việc bảo tồn văn hóa cần sự thấu hiểu giữa các dân tộc, cô tham gia giảng dạy tiếng Chăm cho cán bộ, lực lượng sở ngành, công an và bộ đội công tác tại địa phương. Đây là công việc đặc thù và đầy thách thức.
Đối với các chiến sĩ, học tiếng Chăm không chỉ để biết thêm ngôn ngữ, mà là để "nghe dân nói, nói dân hiểu", gắn kết tình quân dân ở vùng đặc thù văn hóa. Trong những lớp học này, cô Kim Anh vừa là giáo viên, vừa là nhịp cầu văn hóa, dạy cách chào hỏi đúng lễ nghi, hiểu về tâm lý và tín ngưỡng người Chăm.
Sự Ghi Nhận Và Ý Nghĩa Sâu Sắc
Trao đổi với chúng tôi, cô Bá Thị Huyền – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tân Đức, không giấu được niềm tự hào: "Cô Kim Anh không chỉ là giáo viên dạy giỏi mà còn là 'linh hồn' của phong trào bảo tồn văn hóa Chăm tại trường. Nhờ sự chủ động và sáng tạo của cô, môn học này đã trở thành niềm yêu thích của học sinh. Việc cô tham gia đào tạo ngôn ngữ cho lực lượng công an, bộ đội đã giúp thắt chặt tình đoàn kết dân tộc."
Chiều muộn, khi nắng vàng óng ả đổ xuống mái trường, tiếng đọc bài bằng tiếng Chăm của các em nhỏ vẫn vang vọng. Cô Kim Anh vẫn miệt mài với bản thảo, nét chữ uốn lượn và tình yêu cháy bỏng dành cho nguồn cội. Dù thời gian có phủ bụi lên phế tích tháp Chàm, chừng nào còn những người như cô Kim Anh nắn nót từng nét chữ cho thế hệ mai sau, văn hóa Chăm Pa vẫn vẹn nguyên sức sống. Những nét chữ "rồng bay phượng múa" ấy sẽ không bao giờ là quá khứ, bởi chúng vẫn đang được viết tiếp bằng nhịp đập của những trái tim nặng lòng với quê hương.
