Làng nghề làm trống tại khối Xuân Đức, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An đã tồn tại hơn 300 năm, truyền qua nhiều thế hệ. Người dân nơi đây chuyên sản xuất các loại trống phục vụ đình làng, trường học, nhà thờ họ, chùa chiền và các đội múa lân trong dịp lễ hội. Để tạo ra một chiếc trống đạt chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ và công phu.
Công đoạn làm trống truyền thống
Ông Nguyễn Văn Lâm, một trong những thợ lành nghề cuối cùng của làng với hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, chia sẻ: "Để làm ra một chiếc trống đạt chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Tuy nhiên, khâu quan trọng nhất là chọn nguyên liệu." Trống gồm hai phần: thân và mặt. Thân trống được làm từ gỗ mít già được tuyển chọn kỹ lưỡng. Theo các thợ lành nghề, gỗ mít nhẹ, ít cong vênh và cho âm thanh vang, chắc hơn nhiều loại gỗ khác.
Sau khi mua về, gỗ được xẻ thành từng thanh nhỏ, phơi khô rồi uốn cong để ghép thành tang trống. Công đoạn này đòi hỏi độ chính xác cao, vì chỉ cần sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến tiếng trống khi thời tiết thay đổi. Mặt trống chủ yếu làm từ da bò; da bò càng già thì độ bền và âm thanh càng tốt. Da sau khi xử lý được căng đều, phơi kỹ rồi đóng lên thân trống. Tùy loại trống, số lượng lớp da có thể khác nhau theo yêu cầu của khách hàng.
Sự đa dạng của sản phẩm
Từ đôi tay thủ công, người dân Xuân Đức tạo ra nhiều loại trống với kích thước khác nhau, từ trống nhỏ dùng trong trường học đến trống lớn phục vụ đình đám, lễ hội. Có những chiếc trống đường kính lên tới 2m, giá trị hàng chục triệu đồng. Nhờ chất lượng và uy tín lâu năm, sản phẩm được khách hàng từ nhiều địa phương tìm đến đặt mua và giới thiệu rộng rãi.
Thực trạng mai một của làng nghề
Trước đây, tiếng đục đẽo vang khắp các xóm, nhà nào cũng tất bật với đơn hàng quanh năm. Nhưng hiện tại, cả làng chỉ còn vài hộ bám trụ với nghề. Ông Nguyễn Văn Đức, thợ lâu năm, nhớ lại: "Ngày trước khách đến tận nhà đặt trống, làm không kịp bán. Mỗi hộ có vài ba người thợ làm liên tục suốt ngày, giờ thì ít đi nhiều." Phần lớn xưởng chỉ còn một đến hai người duy trì sản xuất, đơn hàng ít dần, chủ yếu vào mùa lễ hội hoặc đầu năm. Nhiều thời điểm, thợ phải sống bằng việc sửa chữa, thay da trống cũ để có thêm thu nhập.
Thị trường thu hẹp khiến nghề không còn ổn định. Ông Nguyễn Văn Lâm cho biết: "Ngày xưa trống bán đi nhiều nơi, từ Thanh Hóa đến Huế rồi vào tận trong Nam, lúc nào cũng có việc. Bây giờ khách ít, nghề trầm đi nhiều." Ngoài khó khăn đầu ra, làng nghề còn đối mặt với khan hiếm nguyên liệu: gỗ mít khó tìm, giá cao, da bò đẹp không còn nhiều. Sản phẩm công nghiệp giá rẻ xuất hiện ngày càng nhiều, khiến trống thủ công mất dần lợi thế. Thu nhập bấp bênh khiến lớp trẻ không mặn mà nối nghiệp.
Dù vậy, những người thợ lâu năm vẫn coi làm trống là nét đẹp đặc trưng của làng. Ông Lâm bày tỏ: "Dẫu tiếng trống hôm nay không còn vang rền như trước, nhưng với chúng tôi, đó vẫn là thanh âm của truyền thống và cần được gìn giữ." Ông Hoàng Năng Hiệp, Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Phú, cho hay: "Nghề không thu hút được người trẻ vì thu nhập bấp bênh và thấp hơn so với các ngành nghề khác. Làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một và rất khó để phát triển."
