Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu 25 bảo tàng, trong đó 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia. Những năm gần đây, các bảo tàng đã đẩy mạnh đổi mới hoạt động, từ ứng dụng công nghệ số đến kết hợp nghệ thuật, nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản và thu hút du khách.
Ứng dụng công nghệ số trong trưng bày
Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ là đơn vị tiên phong trong ứng dụng công nghệ số. Ông Nguyễn Quốc Chính, Phó Giám đốc bảo tàng, cho biết tháng 10/2020, bảo tàng khánh thành phòng trưng bày ứng dụng kỹ thuật hiện đại, với hệ thống trang thiết bị có khả năng mở rộng, cho phép bổ sung hiện vật trình chiếu 3D. Điều này thể hiện nỗ lực hiện đại hóa trưng bày, tăng cường trải nghiệm đa giác quan cho khách tham quan.
Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, một trong những bảo tàng đông khách nhất Việt Nam với phần lớn là khách nước ngoài, đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo và mô phỏng để tái hiện hiện vật, như dùng container mô phỏng nhà tù với âm thanh, ánh sáng, mang đến trải nghiệm độc đáo.
Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố đang thử nghiệm số hóa các bảo vật quốc gia như bức tranh Vườn xuân Trung-Nam-Bắc của họa sĩ Nguyễn Gia Trí và Thanh niên thành đồng của họa sĩ Nguyễn Sáng bằng công nghệ VR và diễn hoạt bằng AI. Sự đổi mới này giúp bảo vật quốc gia đến gần hơn với công chúng.
Chuyển đổi số toàn diện
Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, các bảo tàng đã phát triển đa dạng, đổi mới nội dung và hình thức hoạt động, tăng cường hiện vật gốc, áp dụng khoa học-kỹ thuật để làm phong phú trưng bày. Các bảo tàng cũng xây dựng chương trình giáo dục cho học sinh, sinh viên, triển khai giáo dục di sản văn hóa trong nhà trường và tại di tích theo cách tiếp cận mới.
Công tác giới thiệu di sản được đa dạng hóa trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều bảo tàng xây dựng mô hình tham quan trực tuyến 3D, cho phép công chúng trải nghiệm từ xa. Tính đến nay, các bảo tàng đã số hóa 249.319 hiện vật, tài liệu dạng 2D và 2.176 hiện vật, tài liệu dạng 3D.
Kết hợp nghệ thuật và văn hóa
Bên cạnh chuyển đổi số, nhiều bảo tàng kết nối với các đơn vị tổ chức hoạt động văn hóa, nghệ thuật ấn tượng. Các lễ hội lớn của thành phố như Lễ hội Áo dài, Lễ hội Du lịch, Lễ hội sông nước, Lễ hội Việt-Nhật đều được tổ chức tại bảo tàng, giúp du khách trong nước và quốc tế biết đến bảo tàng nhiều hơn.
Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài, chia sẻ qua nhiều lần hợp tác quốc tế, bảo tàng đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc biệt, nơi câu chuyện di sản Việt Nam được kể bằng tình yêu áo dài và tinh thần giao lưu cởi mở. Bảo tàng thường xuyên tổ chức triển lãm, trình diễn, giao lưu nghệ thuật, trở thành nhịp cầu gắn kết văn hóa.
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành phố mang tên Bác, nhiều chương trình nghệ thuật được tổ chức tại các bảo tàng. Chương trình "Hồn quê trong phố" tại Bảo tàng Mỹ thuật ra mắt đầu tháng 7, tái hiện không gian chợ quê với bánh dân gian, trái cây đặc sản, thức uống truyền thống và trình diễn nghệ thuật dân gian. Ca sĩ, nhạc sĩ Lê Anh Tuấn, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn và Đối ngoại Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen, cho biết chương trình được định hướng phát triển thành biểu diễn định kỳ, kết hợp nghệ thuật, bảo tàng, kiến trúc di sản, công nghệ trình diễn và trải nghiệm văn hóa, hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.
Đóng góp cho du lịch và kinh tế đêm
Đại diện Sở Du lịch TP.HCM cho biết, với hơn 4 triệu lượt khách tham quan mỗi năm, hệ thống bảo tàng khẳng định vai trò là nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa. Các bảo tàng không chỉ lưu giữ di sản mà còn là nền tảng hình thành sản phẩm du lịch đặc thù, đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách. Việc "thổi hồn" vào bảo tàng bằng các chương trình nghệ thuật mang bản sắc dân tộc đã thúc đẩy phát triển kinh tế đêm thông qua phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc.
