Lần đầu tiên, công trình nghiên cứu mang tên "Hồ Chí Minh trong nghệ thuật tạo hình" (song ngữ Việt-Anh, Nhà xuất bản Thế giới) đã được trao giải Nhì tại Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại năm 2025. Đây là kết quả từ sự sáng tạo trong việc phát huy giá trị của bộ sưu tập tác phẩm mỹ thuật đặc biệt về Bác Hồ thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.
Nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngày khánh thành và đi vào hoạt động của Bảo tàng, phóng viên đã có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng, về tiềm năng khai thác bộ sưu tập hơn 300 tác phẩm về Bác Hồ và gần 20.000 hiện vật khác.
Hành trình chọn lọc 135 tác phẩm
Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh, việc chọn 135 tác phẩm trong số hơn 300 tác phẩm về Bác Hồ không hề đơn giản. Ban biên soạn mong muốn con số này tương ứng với 135 năm ngày sinh của Bác (19/5/1890 - 19/5/2025). Tuy nhiên, việc cân bằng giữa các thể loại, chất liệu, ngôn ngữ tạo hình và thế hệ tác giả đã gây ra nhiều tranh luận.
Một ví dụ điển hình là bức chân dung Bác Hồ vẽ bằng màu nước năm 1952 của danh họa Tô Ngọc Vân. Nhiều người cho rằng bức tranh "trông không giống Bác" vì khóe miệng Người đang mỉm cười khác với hình dung thông thường. Tuy nhiên, sau khi đọc ghi chép của Tô Ngọc Vân: "Vẽ chân dung thì phải giống, mà giống là phải giống cái thần chứ không phải giống những thứ bề ngoài vặt vãnh", ông Minh quyết định đưa tác phẩm vào sách.
Bất ngờ trước kho tàng nghệ thuật về Bác
Dù đã có 21 năm công tác tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh vẫn thực sự bất ngờ khi tiếp xúc với bộ sưu tập này. Hơn 300 tác phẩm đa dạng về thể loại: từ tranh thêu, tranh cổ động, ký họa, bột màu đến hội họa và điêu khắc. Mỗi tác phẩm đều chan chứa tình cảm đặc biệt của tác giả dành cho Bác, được sáng tác như một lẽ tự nhiên.
Nhiều tác giả đã ghi lại cảm xúc và suy ngẫm của họ về Bác trong những trang viết đi kèm tác phẩm, khiến người đọc xúc động. Các tác phẩm ra đời trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, của các tác giả thuộc mọi giai đoạn mỹ thuật hiện đại Việt Nam.
Kết nối giữa hai cơ quan
Về khả năng kết hợp giữa Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, ông Minh cho biết hai bên đã từng bàn thảo về việc đưa các bức tranh về Nhà sàn Bác Hồ đến trưng bày tại chính không gian đó. Tuy nhiên, khó khăn là Khu Di tích chưa có nơi phù hợp để trưng bày tác phẩm hội họa. Ông tin rằng nếu thực hiện được, đó sẽ là một sự kiện trưng bày vô cùng đặc sắc và ý nghĩa.
Định hướng tương lai cho Bảo tàng
Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh mong muốn đem lại những hoạt động mới mẻ cho Bảo tàng. Một số thành quả ban đầu đã được ghi nhận, như lượng khách tham quan tăng gấp ba lần so với trước, và nhiều sự kiện truyền thông nghệ thuật thu hút đông đảo công chúng. Tuy nhiên, ông thừa nhận còn nhiều việc cần làm tốt hơn, như thúc đẩy nghiên cứu chuyên sâu, mở rộng kết nối xã hội, và nâng cấp các sự kiện như "Đêm Bảo tàng" để đáp ứng sự chờ đợi của khán giả.
Ông hy vọng trong 10 năm tới, Bảo tàng sẽ có cơ sở thứ hai hiện đại, khởi công vào tháng 6/2025, với nhiều không gian trưng bày tác phẩm đương đại và trải nghiệm sáng tạo. Ông cũng kỳ vọng Nhà nước tiếp tục đầu tư cho công tác sưu tầm, không chỉ trong nước mà còn bổ sung tác phẩm của các tác giả tên tuổi trong khu vực và thế giới.
Công trình "Hồ Chí Minh trong nghệ thuật tạo hình" chỉ là thành quả ban đầu. Ông Minh nhấn mạnh cần tiếp tục khai thác bộ sưu tập qua các chuyên đề trưng bày, triển lãm, phối hợp với các bảo tàng khác và nhà sưu tập tư nhân để xây dựng nội dung sâu sắc hơn.
