Bảo tàng Hà Nội: Hiện vật 'thoát' tủ trưng bày, thúc đẩy sáng tạo cộng đồng
Không chỉ sở hữu kho tàng hiện vật phong phú, Bảo tàng Hà Nội đang áp dụng những phương pháp sáng tạo để đưa hiện vật ra khỏi các hộp trưng bày truyền thống. Thông qua các hoạt động trao truyền di sản và thúc đẩy sáng tạo, bảo tàng đang trở thành một không gian văn hóa năng động, thu hút đông đảo công chúng và giới trẻ.
Hiện vật 'thoát' khỏi tủ trưng bày
Công chúng đến Bảo tàng Hà Nội tại phường Từ Liêm, Thành phố Hà Nội những ngày gần đây bị cuốn hút bởi không gian nghệ thuật độc đáo mang tên 'Chiến tranh và hòa bình'. Tại đây, một khung thép lớn treo lơ lửng những mảnh vỏ máy bay từng chở bom đạn trong chiến tranh, chúng như được 'hóa thân' thành những đám mây trôi bồng bềnh. Những quả bom vốn mang theo cái chết nghiệt ngã giờ đây nằm giữa màu xanh tươi mát của cỏ cây và hoa lá, tạo nên sự tương phản sâu sắc. Thậm chí, có khách tham quan còn đặt những bông hoa tươi vào giữa các mảnh bom như một biểu tượng của sự hòa giải và hy vọng.
Không gian này còn trưng bày phiên bản tác phẩm phù điêu phi công Mỹ John McCain bị bắt tại hồ Trúc Bạch năm 1967, cùng với hình ảnh giàn hoa sen và những dải lụa đa sắc – những biểu tượng mạnh mẽ của hòa bình và sự tái sinh. Tất cả những mảnh xác máy bay và vỏ bom đều là hiện vật gốc được lưu giữ cẩn thận tại bảo tàng, nay được tái hiện một cách nghệ thuật.
Khám phá di chỉ khảo cổ Vườn Chuối
Ở một khu vực khác, du khách không khỏi ngạc nhiên khi bước vào không gian giới thiệu di chỉ khảo cổ Vườn Chuối tại xã Hoài Đức, Thành phố Hà Nội – một trong những di chỉ quan trọng bậc nhất của Việt Nam. Toàn bộ không gian được thiết kế với màu nâu đỏ xù xì, tạo cảm giác chân thực. Khách tham quan đi qua một lối đi tựa như đường hầm dưới lòng đất để bước vào phòng trưng bày chính.
Tại đây, không chỉ có các hiện vật khảo cổ quý giá, mà còn có những bức ảnh khổ lớn tái tạo không gian của toàn bộ di chỉ. Sự kết hợp với các kỹ thuật chiếu hình hiện đại khiến người xem như được bước chân vào những hố khảo cổ khổng lồ, mang lại trải nghiệm sống động và đầy cảm xúc.
Kể chuyện lịch sử qua hình tượng ngựa
Nhân dịp năm Bính Ngọ 2026, Bảo tàng Hà Nội đã bố trí các hiện vật thành một câu chuyện hấp dẫn về hình tượng ngựa trong lịch sử và mỹ thuật Việt Nam thông qua một chuyên đề trưng bày đặc biệt. Tiến sĩ, chuyên gia mỹ thuật Trần Hậu Yên Thế nhận định: 'Bảo tàng thời hiện đại không chỉ là nơi cung cấp tri thức đơn thuần, mà còn là nơi trao truyền các giá trị, tạo cảm hứng cho cộng đồng thông qua cách 'kể chuyện' bằng hiện vật. Tôi cho rằng Bảo tàng Hà Nội đang đổi mới và làm tốt điều này.'
Bảo vật quốc gia và tinh thần thượng võ
Trong những câu chuyện về lịch sử và văn hóa Hà Nội, có tới bảy hiện vật và nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Nếu ở buổi đầu lịch sử dân tộc, nổi bật nhất là Trống đồng Cổ Loa và bộ sưu tập lưỡi cày đồng Cổ Loa, thì ở thời kỳ phong kiến, có thể kể đến bộ sưu tập vũ khí tại Trường Giảng Võ thời Trần và Long đình gốm Bát Tràng từ thế kỷ 17-18.
Đặc biệt, nhiều người biết đến bộ sưu tập vũ khí tại Giảng Võ đường, được tìm thấy ở khu vực hồ Ngọc Khánh, có niên đại từ thế kỷ 15 đến 18. Bộ sưu tập này cho thấy sự phong phú về chủng loại vũ khí, bao gồm giáo, lao, kiếm dài, kiếm ngắn, câu liêm, đinh ba và pháo lệnh. Qua đó, người xem có thể thấy rõ Hà Nội không chỉ là mảnh đất nghìn năm văn hiến, mà còn mang đậm tinh thần thượng võ.
Kiến trúc hình tháp ngược và trải nghiệm đa chiều
Lần đầu tiên khám phá hết bốn tầng của Bảo tàng Hà Nội, Phó Giáo sư Từ Thị Loan đã nhận ra ý nghĩa sâu xa của kiến trúc hình tháp ngược. Đó là càng lên cao, không gian càng mở rộng, tạo điều kiện cho du khách khám phá nhiều hơn. Các hiện vật và tư liệu tại đây được thiết kế để 'kể' những câu chuyện một cách sống động, với sự kết hợp giữa hiện vật gốc, hình ảnh, phim tư liệu và máy chiếu hiện đại.
Ví dụ, tại không gian làng nghề và phố nghề, toàn bộ hiện vật được đặt trong một mô-đun trong suốt có kích cỡ như một gian nhà. Khách tham quan có thể tiếp cận từ nhiều hướng khác nhau, mang lại cảm giác chân thật và gần gũi.
Động lực cho phát triển công nghiệp văn hóa
Với diện tích rộng lớn và hệ thống gồm 70.000 hiện vật đa dạng chủng loại, Bảo tàng Hà Nội hiện là một trong những thiết chế văn hóa đồ sộ nhất tại Thủ đô. Câu chuyện 'thoát' khỏi những chiếc tủ trưng bày không chỉ thể hiện qua việc đổi mới cách 'kể chuyện' bằng hiện vật, mà còn thông qua nhiều hoạt động sáng tạo khác.
Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà chia sẻ: 'Với không gian rộng rãi, Bảo tàng Hà Nội luôn chào đón các hoạt động sáng tạo. Các nghệ sĩ và nghệ nhân có thể đề xuất ý tưởng của mình, và nếu phù hợp, chúng tôi sẽ hỗ trợ mặt bằng cũng như công tác tổ chức. Chỉ trong năm 2025, đã có hơn 40 sự kiện liên quan đến hoạt động sáng tạo diễn ra tại đây. Chúng tôi rất vui khi được hỗ trợ các bạn trẻ triển khai các dự án như Ngọc Thủy Đình về rối nước và Bắc Bộ Hỷ nghiên cứu phong tục cưới hỏi ở vùng Bắc Bộ. Qua đó, bảo tàng trở thành nơi 'ươm mầm' những sáng tạo cho giới trẻ.'
Chuyển mình thành tổ hợp sáng tạo
Hiện nay, Bảo tàng Hà Nội là địa điểm tổ chức các tọa đàm, workshop, triển lãm, trưng bày và các hoạt động lưu trú – sáng tác dành cho nghệ sĩ. Đồng thời, nơi đây cũng là không gian nghiên cứu và học tập lý tưởng cho các nhà nghiên cứu, sinh viên và học sinh.
Đáng chú ý, Bảo tàng Hà Nội đang từng bước chuyển mình thành một tổ hợp sáng tạo và một điểm nhấn quan trọng trong ngành công nghiệp văn hóa. Với việc chính thức khai thác bảy không gian trưng bày thường xuyên từ đầu năm 2026, bảo tàng ngày càng 'kể' được nhiều câu chuyện đa dạng về Thăng Long – Hà Nội.
Hiện tại, bảo tàng đã phối hợp với các trường học trên địa bàn Hà Nội để biến nơi đây thành không gian học tập bổ ích. Đồng thời, bảo tàng cũng hợp tác với các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành để trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Thủ đô.
Hướng tới tương lai
Để phát huy tối đa tiềm năng của một thiết chế văn hóa lớn, Bảo tàng Hà Nội cần tiếp tục đổi mới và phát triển. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, đề xuất: 'Bảo tàng Hà Nội có thể thiết kế các 'study tour' (tour học tập, nghiên cứu) trong nửa ngày hoặc một ngày, kết nối với các điểm du lịch và di sản được giới thiệu tại đây. Bên cạnh đó, bảo tàng nên xây dựng hệ thống quà tặng riêng biệt, góp phần tạo nên thương hiệu độc đáo cho Bảo tàng Hà Nội.'
Với những nỗ lực không ngừng, Bảo tàng Hà Nội không chỉ bảo tồn di sản mà còn thổi hồn vào hiện vật, biến chúng thành những câu chuyện sống động, truyền cảm hứng cho cộng đồng và thúc đẩy sự sáng tạo trong xã hội hiện đại.
