Nằm giữa những cánh đồng cải dầu vàng rực tháng Bảy, Bảo tàng Dầu khí Tatneft tại làng Shugurovo, quận Leninogorsk, Tatarstan, hiện lên như một chứng nhân sống động của lịch sử khai thác dầu mỏ Nga. Được thành lập năm 2015 trên nền nhà máy dầu và nhựa đường Shugurovsk cũ, bảo tàng ngoài trời này lưu giữ những dấu ấn đầu tiên của ngành công nghiệp dầu khí, từ sắc lệnh “Tự do Khai thác mỏ” của Sa hoàng Peter Đại đế năm 1700 đến kỷ nguyên hiện đại.
Khởi nguồn từ những lớp nhựa núi
Từ thế kỷ XVII, người dân địa phương đã phát hiện những lớp vật chất đen sánh như nhựa đường trồi lên từ lòng đất. Năm 1876, doanh nhân người Mỹ gốc Hungary Laszlo Shander đã gửi mẫu cát dầu đến Kazan, mở đầu cho hoạt động khai thác có tổ chức. Khác với các giếng khoan hiện đại sâu hàng nghìn mét, những người khai phá đầu tiên đào hầm ngang vào sườn đồi để lấy đá bitum – thứ được gọi là “nhựa núi” – rồi xử lý thủ công để chống thấm, làm vật liệu xây dựng.
Hiện nay, bảo tàng tái hiện chân thực các đường hầm và không gian làm việc chật hẹp. Một hướng dẫn viên chia sẻ: “Công việc ở đây thật sự rất khó khăn. Họ đã phải khai thác đá bitum bằng cách ngồi rồi nằm ngửa trong những không gian làm việc chật hẹp”. Bà nhấn mạnh điều kiện lao động khắc nghiệt thời đó: “Trước năm 1818, không hề có khái niệm an toàn lao động. Suốt cả ngày làm việc, người ta hít phải khói độc, bất tỉnh, có khi ngã vào nồi nung và bị luộc sống”. Chính những hy sinh ấy đã đặt nền móng cho ngành dầu mỏ Tatarstan.
Bước ngoặt lịch sử năm 1943
Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, nhu cầu năng lượng thúc đẩy các nhà địa chất Liên Xô tăng cường thăm dò tại vùng Volga-Ural. Tại Shugurovo, giếng khoan số 1 đã cho dòng dầu công nghiệp đầu tiên của Tatarstan vào năm 1943. Sự kiện này chứng minh trữ lượng dầu lớn của vùng, mở đường cho hàng loạt phát hiện quan trọng, đặc biệt là mỏ dầu khổng lồ Romashkino. Từ đó, Tatarstan trở thành một trong những trung tâm dầu khí hàng đầu của Liên Xô và nước Nga ngày nay.
Bảo tàng Dầu khí Tatneft không chỉ trưng bày hiện vật, mà còn tái hiện sinh động quá trình khai thác qua những bức tường gạch cũ xém màu lửa, các đường hầm sâu hun hút và những cỗ máy đã đồng hành cùng nhiều thế hệ công nhân. Đây là một trong những bảo tàng di sản công nghiệp độc đáo nhất nước Nga, nơi lịch sử được kể bằng cả câu chuyện, hình ảnh và không gian thực.
Giá trị giáo dục và du lịch
Giữa thời đại công nghệ khai thác hiện đại, bảo tàng nhắc nhở về hành trình chinh phục tài nguyên bằng những công cụ giản đơn. Du khách có thể tham quan các hầm khai thác ngang, hiểu về sự kiên trì và sáng tạo của con người nơi đây. Với vị trí tại vùng nông thôn Tatarstan, bảo tàng không chỉ thu hút khách du lịch yêu thích lịch sử mà còn là điểm đến giáo dục cho thế hệ trẻ về di sản công nghiệp.
Chính quyền địa phương và Tập đoàn Tatneft đã đầu tư bảo tồn và phát huy giá trị di tích, biến Shugurovo thành điểm sáng trên bản đồ du lịch văn hóa Nga. Tương lai, bảo tàng dự kiến mở rộng khu trưng bày ngoài trời và tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế, giúp du khách hiểu rõ hơn quá trình khai thác dầu thô sơ cũng như hiện đại. Bảo tàng Dầu khí Tatneft xứng đáng là một biểu tượng lao động, khoa học và lòng kiên trì, nơi lưu giữ câu chuyện biến vùng đất bên sông Volga thành trung tâm năng lượng của nước Nga.
