Cả bản Lạ từ chối tiền tỷ để giữ pho tượng Phật cổ, bảo vệ di sản tinh thần
Giữa những thiếu thốn của cuộc sống vùng cao, hơn 100 hộ dân tại bản Lạ, xã Lượng Minh, tỉnh Nghệ An, đã có một quyết định khiến nhiều người nể phục: từ chối số tiền lên đến cả tỷ đồng để bảo vệ pho tượng Phật bằng đồng do tiền nhân để lại. Pho tượng này không chỉ là một cổ vật quý giá mà còn là điểm tựa tinh thần, biểu tượng cho sự đoàn kết của cả cộng đồng.
Lịch sử hình thành và giá trị tinh thần
Theo ông Lô Văn Đoàn, 83 tuổi, cựu giáo viên tại địa phương, bản Lạ được thành lập từ năm 1757. Khi đó, tại xã Thạch Giám cách bản khoảng 7 km, có một ngôi chùa với nhiều tín đồ Phật giáo. Sau khi ổn định nơi ở, người dân trong bản đã cùng nhau góp tiền để thuê thợ đúc tượng Phật, với mong muốn cầu thần Phật phù hộ cho cuộc sống bình an và mùa màng bội thu.
Quá trình đúc tượng không hề dễ dàng, phải trải qua hai lần thất bại do lỗi ở phần tay và chân. Chỉ khi một góa phụ trong bản kịp thời đóng góp phần tiền còn thiếu, lần đúc thứ ba mới thành công. "Dân bản tin rằng phải đủ lòng, đủ phần của mọi người thì tượng mới trọn vẹn", ông Đoàn chia sẻ.
Sau khi hoàn thành, pho tượng được thỉnh về bản và đặt trong một ngôi tháp để thờ cúng. Trong thời kỳ chiến tranh, tháp bị đổ, và từ năm 1953, tượng được chuyển về nhà trưởng bản để bảo quản. Đến năm 2005, khi nhà văn hóa cộng đồng được xây dựng xong, người dân đã long trọng rước tượng ra đây để tiếp tục thờ phụng.
Những lần suýt mất tượng và quyết tâm bảo vệ
Pho tượng Phật bằng đồng màu sẫm, nhiều người cho là làm từ đồng đen, đã nhiều lần trở thành mục tiêu của kẻ trộm. Ông Lô Văn Chinh, Bí thư chi bộ bản Lạ, kể lại rằng vào năm 1987, khi tượng còn đặt tại nhà trưởng bản, nó đã bị đánh cắp và may mắn được tìm thấy sau 20 ngày ở một con suối gần đó. Khoảng ba năm sau, tượng lại bị một người lạ lẻn vào lấy đi, nhưng cũng nhanh chóng được trả lại.
Năm 2006, tại nhà văn hóa cộng đồng, kẻ gian đã lợi dụng đêm mưa để phá vách và lấy trộm tượng. Gần một tháng sau, người dân phát hiện nhóm người lạ có hành vi khả nghi bên kia sông Nậm Nơn, cách bản hơn 3 km. Khi dân bản kéo đến, nhóm trộm bỏ chạy, và pho tượng được tìm thấy giấu dưới lùm cây ven sông.
Sau những sự việc này, tượng không còn nguyên vẹn: phần chóp trên đỉnh đầu đã mất và được thay thế, trong khi một vết nứt nhỏ ở ngực vẫn còn lưu lại dấu tích từ lần bị ném xuống suối. Để ngăn chặn việc mất cắp, hơn 10 năm trước, dân bản đã họp bàn và quyết định xây dựng một bệ thờ kiên cố ngay trong nhà văn hóa. Trụ bê tông cao 2 m được đổ sâu xuống nền, gắn khung thép hàn chặt với thân tượng, và bao quanh bằng tủ kính chống trộm. Từ đó đến nay, pho tượng không còn bị xâm phạm.
Lựa chọn khó khăn: tiền tỷ hay giữ di sản
Không chỉ kẻ trộm, nhiều người từ nơi khác cũng tìm đến hỏi mua pho tượng. Khoảng 15 năm trước, một nhóm buôn đồ cổ đã đề nghị mua với giá lên đến tiền tỷ. Nếu chia đều cho hơn 100 hộ, mỗi gia đình sẽ nhận được hơn 40 triệu đồng – một khoản tiền rất lớn đối với người dân vùng cao còn nhiều khó khăn.
Bản Lạ đã tổ chức một cuộc họp để lấy ý kiến. Một số người đề xuất bán tượng để lấy tiền làm đường hoặc sửa nhà, nhưng đa số không đồng tình. Các bậc cao niên nhắc nhở về công sức của cha ông khi góp từng đồng để đúc tượng, và nhấn mạnh việc giữ lại cổ vật như một biểu tượng tinh thần. Cuối cùng, cả bản thống nhất từ chối bán, bất kể giá cả nào.
Bà Lim Thị Hổng, 88 tuổi, chia sẻ: "Nhà tôi khi đó cũng thiếu thốn, nói không nghĩ đến tiền là dối lòng". Tuy nhiên, khi nghĩ đến việc pho tượng mà cha ông đã gìn giữ hàng trăm năm có thể rời khỏi bản mãi mãi, bà và nhiều người dân đã dừng lại ý định bán. "Tiền có rồi cũng tiêu hết. Tượng là linh hồn của bản, mất đi không thể lấy lại", ông Chinh nhớ lại lời của nhiều người.
Ý nghĩa sâu sắc và sự bảo tồn di sản
Bà Kha Thị Chôm, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Lượng Minh, nhận định rằng pho tượng cổ không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là biểu trưng cho sự đồng lòng của người dân. Qua nhiều biến cố, từ những lần bị đánh cắp đến cám dỗ tiền bạc, cộng đồng vẫn kiên định giữ lại tượng, thể hiện ý thức bảo vệ danh dự và bản sắc làng quê.
"Quyết định từ chối bán tượng thể hiện rõ ý thức gìn giữ di sản của người dân", bà Chôm nói. Dù có các đoàn nghiên cứu văn hóa hay người quan tâm tâm linh đề nghị mượn tượng, dân làng đều khéo léo từ chối để đảm bảo an toàn cho cổ vật.
Hiện nay, vào cuối năm âm lịch, người dân bản Lạ thường tổ chức lễ tắm tượng bằng nước ngâm vỏ quế. Mỗi khi có lễ hội hay sự kiện quan trọng, hương khói lại được thắp lên trước pho tượng để cầu an và nhắc nhở về truyền thống đoàn kết, gắn bó của cộng đồng. Quyết định giữ lại pho tượng không chỉ là một hành động bảo vệ di sản, mà còn là minh chứng cho sức mạnh tinh thần và tình đoàn kết của người dân bản Lạ.
