Biệt thự số 1 Yersin, tọa lạc trên đồi thông rộng khoảng 15 ha cạnh hồ Xuân Hương, Đà Lạt, từng là dưỡng đường của bác sĩ Sohier. Công trình được bác sĩ người Pháp Lemoine xây dựng năm 1935, mang kiến trúc vùng Bretagne ở tây bắc Pháp, với khối tường đầu hồi tam giác chắc, mạnh. Năm 1951, nơi đây trở thành dưỡng đường tư, gần như một bệnh viện đa khoa thu nhỏ, chuyên phục vụ công chức Pháp và các gia đình khá giả người Việt.
Giai thoại 7 bệnh nhân chết ngạt vì ô cửa mắt mèo
Theo hồi ký “Những ngày cuối cùng ở Nhà Sohier” của Giuse Nguyễn Thế Bài (một chủng sinh từng ở đây), công trình có cửa sổ 2 lớp (cửa gỗ ngoài, cửa kính trong), mỗi phòng đều có lò sưởi. Sát trần nhà là những ô thoáng nhỏ (người Pháp gọi là oeil de chat, mắt mèo) để thoát khí khi đốt lò sưởi. Vào một đêm mùa đông, 7 bệnh nhân trong phòng đốt lò sưởi mà không mở ô thoáng ấy, để rồi phải chết ngạt vào sáng hôm sau. Giai thoại đó thường được nhắc như nguyên nhân khiến dưỡng đường này phải đóng cửa khoảng giữa thập niên 1960.
Chuyện nhân văn về bác sĩ Sohier
Năm 1997, nơi này lại được nhắc đến bởi một câu chuyện khác nhân văn hơn. Trên trang Người Đưa Tin, nghệ nhân thêu Nguyễn Thị Hữu Hạnh kể khi bác sĩ Sohier trở lại Đà Lạt trong một đoàn bác sĩ từ thiện và nhận ra bà là đứa trẻ sơ sinh ông từng bế khi chào đời năm 1958 nên nhận bà làm con nuôi. Theo lời bà Hạnh, ông còn kể mình là bạn học thuở nhỏ với Tổng thống Pháp Jacques Chirac. Bà Hạnh đã thêu chân dung Tổng thống Chirac làm quà tặng đoàn bác sĩ. Bất ngờ hơn 3 năm sau, bà Hạnh nhận được bức thư cảm ơn của nhà lãnh đạo Pháp về bức tranh thêu ấy.
Kiến trúc vùng Bretagne giữa lòng Đà Lạt
Đà Lạt trước năm 1954 là nơi nghỉ dưỡng được người Pháp ưa chuộng, nên nhiều biệt thự ở đây chịu ảnh hưởng kiến trúc địa phương Pháp như một cách nguôi nỗi nhớ quê. Biệt thự số 1 Yersin nằm trên quả đồi rộng khoảng 15 ha cạnh hồ Xuân Hương, với khối tường đầu hồi tam giác chắc, mạnh, được cho là mang dáng dấp kiến trúc vùng Bretagne ở tây bắc Pháp. Sau đó, nơi này thành cơ sở nội trú cho các tiểu chủng sinh Công giáo, rồi thành khách sạn Công đoàn. Hiện nay, số 1 Yersin là khách sạn Công đoàn.
