Tháng 7 về, không khí tri ân ngày Thương binh-Liệt sĩ lan tỏa. Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, những trang tài liệu cũ kỹ được lật giở, hé lộ câu chuyện bi tráng về liệt sĩ Võ Xuân Vinh và bài thơ “Mình ơi hỡi” – di vật cuối cùng của người chiến sĩ kiên trung.
Cuộc đời và sự hy sinh của liệt sĩ Võ Xuân Vinh
Liệt sĩ Võ Xuân Vinh, bí danh Ba Phát, sinh năm 1925 tại thôn Mỹ Thuận, xã Hòa Đồng, huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Ông từ bỏ cuộc sống phú nông, dấn thân vào cách mạng. Sau Hiệp định Genève 1954, ông không tập kết ra Bắc mà ở lại miền Nam hoạt động, là Chánh Văn phòng Tỉnh ủy Phú Yên.
Ngày 6/3/1958, tại suối Hố Ngựa (vùng giáp ranh Tuy An, Tuy Hòa, Sơn Hòa), tổ công tác của ông chỉ có 5 người bị 38 lính biệt kích địch vây đánh. Ông chiến đấu đến cùng và hy sinh vào sáng 7/3/1958. Địch thu giữ tài liệu, trong đó có bài thơ “Mình ơi hỡi” – được sao y nguyên văn, đóng dấu đỏ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.
Bài thơ “Mình ơi hỡi” – nỗi đau và khí tiết
Bài thơ là tâm tư của Võ Xuân Vinh khi hay tin vợ ông – người phụ nữ tần tảo – đã tự vẫn. Bà bị địch tra tấn, ép lấy người khác để bôi nhọ danh dự chồng, nhưng bà dõng dạc: “Một không, ba, bảy cũng không/Đời em chỉ có một chồng mà thôi”. Để bảo toàn tiết nghĩa, bà gửi con thơ rồi gieo mình xuống Ghềnh Ba.
Những dòng thơ rỏ máu: “Nỗi đau thương tan nát cả lòng tôi/Căm thù Mỹ D. phá đời chúng ta”. Người lính kiên cường vượt lên bi kịch cá nhân, tiếp tục chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Bài thơ không chỉ là bức thư tình mà còn là bản cáo trạng tội ác chiến tranh.
Giá trị của tài liệu lưu trữ
Phó Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, bà Trần Thị Minh, cùng cán bộ đã tìm thấy bài thơ trong phông lưu trữ “Tòa đại biểu Chính phủ tại trung nguyên Trung phần” (1954-1969), với hơn 3.500 hồ sơ. Bà chia sẻ: “Mỗi trang tài liệu là máu, nước mắt và số phận của những người đã cống hiến tuổi xuân cho độc lập.”
Câu chuyện tình yêu và hy sinh của vợ chồng liệt sĩ Võ Xuân Vinh là tượng đài bất tử, nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình và lòng biết ơn.
