Bài báo 'Những việc cần làm ngay' năm 1987: Cú hích lịch sử cho đổi mới báo chí Việt Nam
Buổi sáng hôm ấy, dù chưa đến giờ đọc báo tập thể, nhưng tại nhiều điểm sinh hoạt thường nhật, từ phòng bảo vệ các bộ, ngành với những chiếc điếu cày và chén chè đặc, đến hàng nước trong ngõ Văn Chương trên phố Khâm Thiên, hay quán phở nổi tiếng ven Bờ Hồ, mọi người đều xôn xao bàn tán về một bài báo. Ở thành phố mang tên Bác, không khí càng thêm sôi động vào buổi chiều, từ các quán cóc vỉa hè ở Gò Vấp, Bình Thạnh, Hàng Xanh đến những nhà hàng máy lạnh tại Quận 1, Quận 3, bên ly rượu mạnh, người ta hồ hởi suy luận, dự đoán xung quanh bài viết in trang nhất Báo Nhân Dân.
Niềm vui lan tỏa và tín hiệu đổi mới
Nói chung, trừ một số ít người còn bảo thủ, ôm chặt tư duy bao cấp và dị ứng với hai từ "đổi mới", đa phần mọi người đều vui mừng đón nhận nội dung bài báo ngắn gọn của tác giả N.V.L. Có lẽ, những người vui nhất là các nhà báo, đặc biệt là đội ngũ làm Báo Nhân Dân. Họ vui như người nông dân Việt Nam từng đón nhận Chỉ thị 100 và Khoán 10, những chính sách giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp mà tờ báo này đã nỗ lực ủng hộ.
Lần này, cả nước vui vì tín hiệu được phát ra từ cây đa Hàng Trống, báo hiệu nguồn năng lượng thông tin, truyền thông sẽ được khơi thông, thúc đẩy dòng chảy đổi mới gia tăng lưu tốc, cuốn phăng những trở ngại bảo thủ, trì trệ và các "cục máu đông" quan liêu, làm cho dòng chảy đổi mới trở nên trong trẻo, thông thoáng hơn.
Bài báo lịch sử và bí ẩn tác giả
Tín hiệu ấy chính là một bài báo, hay đúng hơn là một chuyên mục mới được đăng trang trọng trên trang nhất của Báo Nhân Dân, cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, với tiêu đề ấn tượng: "Những việc cần làm ngay". Tác giả bài báo ngắn gọn, dễ hiểu, giàu chất liệu thông tin và đầy tính chiến đấu này ký tên là N.V.L.
Trong tâm trạng phấn khởi, nhiều người suy luận "đoán già đoán non": N.V.L có thể là viết tắt của Nói và Làm, hoặc là ông Mười Cúc, tức đồng chí Nguyễn Văn Linh (Mười Cúc là bí danh của ông). Bài viết này được đăng trên Báo Nhân Dân vào ngày 24/5/1987, đánh dấu một cột mốc quan trọng.
Quyết định dũng cảm và hiệu ứng bất ngờ
Nhà báo Hữu Thọ nhớ lại: Tối 24/5/1987, khi đang trực báo, ông nhận được phong thư từ một người đàn ông trung niên đi xe La Dalat gửi cho Ban Biên tập. Sau khi xem nội dung, ông vội báo cáo với Tổng Biên tập Hà Đăng và hội ý Ban Biên tập. Họ đã quyết định đăng bài báo "Những việc cần làm ngay" của cộng tác viên N.V.L trên trang nhất, đồng thời mở chuyên mục mới.
Quyết định này thể hiện trí tuệ, bản lĩnh chính trị, sự mẫn cảm nghề nghiệp và tinh thần dũng cảm, quyết đoán của lãnh đạo Báo Nhân Dân. Khi ấy, Ban Biên tập có lẽ không ngờ bài báo sẽ gây hiệu ứng mạnh mẽ và lan tỏa nhanh chóng đến vậy.
Ý nghĩa sâu sắc và bài học lịch sử
Nhà báo Mai Sông Bé, nguyên Giám đốc Đài PTTH Đồng Nai và nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Đồng Nai, là độc giả lâu năm của Báo Nhân Dân. Ông đã tâm huyết sưu tầm ấn phẩm Nhân Dân hằng tháng, đóng thành tập phục vụ bạn đọc tại Thư viện tư nhân ở Cù lao Rùa, phường Tân Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Ông nhận định: Chuyên mục "Những việc cần làm ngay" với bài báo giàu chất lửa, đầy ắp tính nhân văn của cộng tác viên N.V.L đã "bấm trúng huyệt" của đất nước, vừa trải qua cơn vật vã từ thất bại giá-lương-tiền khiến giá cả tăng phi mã và lạm phát lên đến 774%, làm lòng dân đau đáu nỗi niềm.
Từ thực tiễn kết quả đổi mới đất nước, mở đường cho báo chí đổi mới và báo chí đổi mới đã dấn thân phụng sự đất nước, chúng ta có thể khẳng định: Ngày 25/5/1987 - ngày mở đầu chuyên mục "Những việc cần làm ngay" - chính là ngày mở đầu của sự nghiệp đổi mới báo chí cách mạng Việt Nam.
Sẽ có nhiều bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra từ 40 năm đổi mới báo chí, bắt đầu từ tín hiệu vui phát ra từ cây đa Hàng Trống, không chỉ cho báo chí cách mạng Việt Nam mà còn cho cả báo chí cách mạng trên thế giới.
