Bệ đá Long Hoa, bàn thờ Phật bằng đá có niên đại 660 năm tại chùa Thượng Nương, xã Liêm Hà, tỉnh Ninh Bình, đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2026. Hiện vật được đánh giá là tinh hoa nghệ thuật điêu khắc đá cổ, tiêu biểu cho trình độ mỹ thuật thời Trần, góp phần khẳng định bề dày truyền thống văn hóa của vùng đất Ninh Bình.
Giá trị lịch sử và nghệ thuật của Bệ đá Long Hoa
Chùa Thượng Nương là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, được xây dựng từ thời Trần và đã được tu bổ, tôn tạo lớn dưới thời Lê Trung Hưng và Nguyễn. Bệ đá Long Hoa được đặt tại không gian chính điện của chùa, mang phong cách tinh xảo với bố cục cân đối, thể hiện tư duy thẩm mỹ hài hòa giữa yếu tố trang trí và tính biểu tượng tâm linh.
Theo Phó Trưởng phòng Nghiên cứu lịch sử-văn hóa, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình Lê Thị Khánh Ninh, Bệ đá Long Hoa là hiện vật gốc, độc bản, tiêu biểu có niên đại sớm nhất. Ở Việt Nam hiện đã phát hiện khoảng 100 bàn thờ Phật bằng đá, trong đó Bệ đá Long Hoa được tạo tác sớm nhất vào năm 1364. Hoa văn trang trí trên bệ đá phong phú, tinh tế, đặc sắc, trong đó có một số đề tài đẹp và lạ, chưa thấy xuất hiện ở các bệ đá cùng thời.
Bảo vệ và phát huy giá trị di sản
Ông Lại Trường Giang, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Liêm Hà, cho biết ngay sau khi Bệ đá Long Hoa được công nhận, chính quyền địa phương đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát, tăng cường biện pháp bảo vệ hiện vật, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong không gian di tích. Xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến người dân về ý nghĩa, giá trị đặc biệt của bảo vật, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc cùng chung tay gìn giữ di sản. Địa phương đã lắp đặt hệ thống camera giám sát tại khu vực trưng bày, đẩy mạnh số hóa 3D bệ đá và các hoạt động phục vụ nghiên cứu và lưu trữ dữ liệu.
Thời gian tới, việc phát huy giá trị Bảo vật quốc gia Bệ đá Long Hoa sẽ được địa phương gắn với hoạt động giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch văn hóa-tâm linh theo hướng bền vững. Ông Hà Văn Cường, Ban Quản lý di tích thôn Tam Tứ, xã Liêm Hà cho biết, dù trải qua thời gian dài, bệ đá vẫn giữ được nhiều chi tiết chạm khắc nguyên gốc, phản ánh rõ kỹ thuật chế tác đá tinh xảo của nghệ nhân xưa. Việc bảo tồn hiện vật luôn được cộng đồng và nhà chùa quan tâm, coi đây là báu vật gắn với lịch sử hình thành và phát triển của di tích.
Nghiên cứu và quảng bá
Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đang tiến hành nghiên cứu, biên soạn cuốn sách "Bảo vật quốc gia tỉnh Ninh Bình", sau khi hoàn thành và xuất bản sẽ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Ninh Bình, nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị của các Bảo vật quốc gia. Nội dung văn tự cùng đề án trang trí trên bệ đá là tư liệu quý cung cấp thông tin trên các phương diện lịch sử, ký tự học, mỹ thuật học giúp cho việc tìm hiểu về lịch sử, tôn giáo, tín ngưỡng, chữ viết (chữ Hán, chữ Nôm).
Không chỉ là một cấu kiện kiến trúc phục vụ thờ tự, Bệ đá Long Hoa còn là bảo vật làm hình mẫu giúp nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật điêu khắc các loại hình thờ tự bằng đá và là tác phẩm nghệ thuật độc bản, mang giá trị lịch sử, văn hóa và tôn giáo đặc biệt, góp phần khẳng định vị thế của vùng đất Ninh Bình trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
