Vào ngày 27/4 vừa qua, một hiện tượng thời tiết chưa từng có đã xảy ra: toàn bộ 50 thành phố nóng nhất thế giới đều nằm tại cùng một quốc gia – Ấn Độ. Dữ liệu từ nền tảng theo dõi chất lượng không khí AQI cho thấy đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, tất cả các điểm nóng nhất hành tinh lại tập trung tại một nước.
AQI nhấn mạnh trên trang web của mình rằng đây là hiện tượng “chưa từng có tiền lệ trong thời hiện đại” và kêu gọi sự nhìn nhận nghiêm túc dựa trên dữ liệu thực tế. Chỉ số xếp hạng của AQI được xây dựng dựa trên nhiệt độ trung bình 24 giờ, bao gồm cả nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm, cùng với các yếu tố như lượng mưa, gió và độ ẩm.
Phá vỡ kỷ lục nhiệt độ tháng 4
Hôm 27/4, nhiệt độ cao nhất trung bình trên khắp 50 thành phố của Ấn Độ trong danh sách đạt khoảng 44 độ C. Đứng đầu danh sách là thành phố Banda thuộc bang Uttar Pradesh ở miền Bắc Ấn Độ – nơi có khí hậu cận nhiệt đới khắc nghiệt với những mùa hè nóng như thiêu đốt. Nhiệt độ tại Banda lên tới khoảng 46 độ C, mức cao nhất thế giới trong ngày hôm đó, trong khi nhiệt độ thấp nhất vào rạng sáng cũng ở trên 34 độ C.
Theo AQI, phần lớn các thành phố nóng nhất của Ấn Độ nằm trong “vành đai nhiệt nội địa” của quốc gia này. Nhà khí hậu học Maximiliano Herrera, chuyên gia theo dõi các mức nhiệt cực đoan, cho biết đợt nắng nóng nửa cuối tháng 4 vừa qua “nằm trong số những đợt khắc nghiệt nhất từng được ghi nhận vào tháng 4 – thời điểm vốn thường chưa phải nóng nhất trong năm”. Ông cho biết hàng chục, thậm chí hàng trăm kỷ lục về nhiệt độ tháng 4 đã bị phá vỡ.
Vượt quá giới hạn sinh tồn
Dữ liệu của một ngày chưa đủ để khẳng định xu hướng dài hạn, nhưng Ấn Độ từ lâu đã phải vật lộn với tình trạng nhiệt độ ngày càng cực đoan do biến đổi khí hậu. Mùa hè tại nước này đang nóng hơn và đến sớm hơn. Năm ngoái, nhiều khu vực ở Ấn Độ đã hứng chịu cái nóng gay gắt ngay từ tháng 4, khi nhiệt độ vượt ngưỡng 38 độ C, cao hơn tới 5 độ so với mức trung bình theo mùa.
Các chuyên gia từng cảnh báo nhiệt độ tại Ấn Độ có thể trở nên cực đoan đến mức “vượt quá giới hạn sinh tồn” ngay cả đối với người khoẻ mạnh vào năm 2050. Nắng nóng là loại hình thời tiết cực đoan gây chết người nhiều nhất, với nhóm dễ tổn thương là người già, trẻ nhỏ và người lao động ngoài trời. Nắng nóng cực đoan cũng đe dọa nông nghiệp và sản xuất lương thực, đồng thời gây áp lực lớn lên nền kinh tế và hệ thống y tế của Ấn Độ.
Đợt nắng nóng năm nay xảy ra trong bối cảnh Ấn Độ còn phải đối mặt với những hệ lụy từ chiến sự Iran, khiến nguồn cung dầu mỏ bị gián đoạn, gây thiếu hụt nhiên liệu đúng vào thời điểm nhu cầu làm mát tăng vọt. Nhiều người lo ngại một mùa hè khắc nghiệt vẫn đang ở phía trước. Cơ quan Khí tượng Ấn Độ đã cảnh báo nhiều khu vực của nước này có thể ghi nhận nhiệt độ mùa hè cao hơn mức trung bình.
Nỗi lo El Niño và những nguy cơ tiếp theo
Một nỗi lo ngại khác là sự trở lại của El Niño. Các mô hình khí hậu quốc tế đồng loạt cảnh báo xác suất xuất hiện hiện tượng này từ giữa năm đạt tới 80-90%. Thậm chí, một số kịch bản xa hơn dự báo về đợt “siêu El Niño” có cường độ mạnh nhất vào cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027. Khi El Niño chiếm ưu thế, quy luật thời tiết sẽ bị đảo lộn, hạn hán và nắng nóng gia tăng mạnh về cường độ và phạm vi, trong khi bão và mưa lớn có xu hướng cực đoan hơn và khó dự báo.
Cơ quan Khí tượng Ấn Độ dự báo lượng mưa gió mùa năm 2026 sẽ thấp hơn mức trung bình, làm dấy lên lo ngại đối với ngành nông nghiệp, cũng như các hồ chứa và tầng nước ngầm cung cấp nước sinh hoạt. Những đợt El Niño trước đây từng khiến lượng mưa suy giảm và hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn tại Ấn Độ.
Herrera cảnh báo nguy cơ cao xuất hiện thêm những đợt nắng nóng cực đoan tại một số bang miền Trung và miền Đông Ấn Độ vào cuối tháng này. Chỉ số nhiệt – thước đo cảm giác nóng thực tế khi kết hợp nhiệt độ, độ ẩm và các yếu tố khác – có thể tăng lên mức 50-60 độ C. Đó là “mức nhiệt rất nguy hiểm”, ông nhấn mạnh.
