Một ly trà sữa hay lon nước ngọt mỗi ngày không chỉ làm tăng vòng eo mà còn âm thầm thúc đẩy quá trình lão hóa da thông qua cơ chế glycation (đường hóa). Theo tổng quan nghiên cứu "Sugar Sag: Glycation and the Role of Diet in Aging Skin" của Harrison P. Nguyen và Rajani Katta, glycation xảy ra khi lượng đường dư thừa trong máu kết hợp với protein hoặc chất béo, tạo thành các Advanced Glycation End Products (AGEs). Các hợp chất này liên kết chéo với collagen và elastin, làm cứng và giòn hai loại protein quyết định độ săn chắc và đàn hồi của da, dẫn đến nếp nhăn, da chảy xệ và giảm khả năng lành thương.
Glycation – kẻ thù thầm lặng của làn da
AGEs không chỉ tác động trực tiếp lên collagen mà còn thúc đẩy stress oxy hóa và phản ứng viêm, làm suy giảm khả năng sửa chữa tế bào, khiến da dễ tổn thương hơn trước tia UV và các tác nhân môi trường. Nhiều chuyên gia da liễu xem glycation là một trong những yếu tố nội sinh góp phần tăng tốc lão hóa, bên cạnh tuổi tác và ánh nắng mặt trời. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đường không phải nguyên nhân duy nhất; lão hóa chịu tác động đồng thời của di truyền, giấc ngủ, ô nhiễm, hút thuốc, tia UV và chế độ dinh dưỡng. Dù vậy, tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung trong thời gian dài làm gia tăng tốc độ hình thành AGEs, ảnh hưởng đến sức khỏe làn da.
Khuyến nghị của WHO và thực trạng tiêu thụ đường ở người trẻ
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành và trẻ em giảm lượng đường tự do xuống dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày, tương đương khoảng 50g/ngày với khẩu phần 2.000 kcal. Mức 25g/ngày là khuyến nghị giúp giảm nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan đến đường, không phải ngưỡng gây lão hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh người trẻ tiêu thụ nhiều đồ uống có đường, việc vượt ngưỡng này diễn ra phổ biến. Theo WHO, một lon nước ngọt có ga chứa tới khoảng 40g đường tự do, gần gấp đôi mức 25g/ngày. Chỉ một lon nước ngọt hoặc một ly trà sữa cỡ lớn đã đưa lượng đường tiêu thụ trong ngày tiến sát hoặc vượt ngưỡng khuyến nghị.
Đường ẩn trong thực phẩm chế biến sẵn
Đường bổ sung xuất hiện trong nhiều thực phẩm chế biến sẵn như trà sữa, nước ngọt, ngũ cốc ăn sáng, sữa chua có hương vị, nước sốt hay cà phê đóng chai – được gọi là "đường ẩn" vì người tiêu dùng khó nhận biết tổng lượng đường đã nạp. Phạm Thị Lan, sinh viên tại Hà Nội, chia sẻ: "Có giai đoạn gần như ngày nào cũng phải có đồ ngọt mới thấy tỉnh táo. Sau khoảng hơn một năm, da bắt đầu nổi mụn nhiều hơn, xỉn màu, dễ đổ dầu và rất lâu mới phục hồi sau mỗi đợt mụn." Sau khi điều chỉnh chế độ ăn, cắt bớt đồ uống nhiều đường và ăn nhiều rau quả, làn da của Lan cải thiện rõ rệt. Dù trải nghiệm này không khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối, nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều đường liên quan đến viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến sức khỏe da và lão hóa.
Xu hướng Sugar detox và cơ hội cho ngành thực phẩm
Khi nhận thức về tác động của đường tăng lên, Sugar detox (cắt giảm đường bổ sung) trở thành xu hướng được nhiều người trẻ lựa chọn. Phương pháp này hướng đến hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo và thực phẩm siêu chế biến, ưu tiên thực phẩm tươi, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh. Theo Harvard T.H. Chan School of Public Health, chế độ ăn giàu thực phẩm tự nhiên và hạn chế đường bổ sung giúp giảm nguy cơ bệnh mạn tính, hạn chế stress oxy hóa và phản ứng viêm. Xu hướng này thúc đẩy thị trường thực phẩm và đồ uống thay đổi: nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam phát triển sản phẩm giảm đường, không đường hoặc dùng chất tạo ngọt thay thế, đồng thời công khai bảng thành phần dinh dưỡng và cải tiến công nghệ chế biến. Các chuyên gia cho rằng chống lão hóa không thể chỉ trông chờ vào mỹ phẩm hay can thiệp thẩm mỹ; chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc, tập luyện thường xuyên và kiểm soát lượng đường tiêu thụ mới là nền tảng duy trì sức khỏe lâu dài.
