Khi đồng hồ điểm 4h sáng, màn đêm vẫn còn bao phủ nhưng tuyến đường dẫn vào chợ Ú (xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An) đã ken đặc người và xe tải chở trâu, bò từ nhiều nơi đổ về. Tiếng động cơ hòa cùng tiếng trâu bò gọi đàn tạo nên bầu không khí sôi động, báo hiệu một phiên chợ đặc biệt bắt đầu. Khi trời vừa hửng sáng, hàng trăm con trâu, bò đã phủ kín khu chợ. Những người mua liên tục len lỏi giữa các đàn gia súc để quan sát, trả giá. Chỉ trong vài giờ đồng hồ, hàng trăm con trâu, bò sẽ được đổi chủ.
Lịch sử và quy mô chợ Ú
Theo người dân địa phương, chợ Ú đã tồn tại từ nhiều thập kỷ trước. Ban đầu, đây chỉ là điểm họp tự phát trên một bãi đất trống, nơi người dân trong vùng mang trâu, bò đến trao đổi. Đến năm 1967, chợ được thành lập chính thức và duy trì hoạt động cho đến nay. Hiện chợ nằm cạnh trụ sở Công an xã Bạch Hà, gần tuyến đường N5 - trục giao thông kết nối quốc lộ 1A với quốc lộ 7. Mỗi tháng, chợ họp 6 phiên vào các ngày 1, 6, 11, 16, 21 và 26 âm lịch.
Đây được xem là chợ trâu bò có quy mô lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Mỗi phiên chợ có khoảng 300 con trâu, bò được giao dịch, theo đại diện Ban quản lý chợ. Chợ chỉ họp từ 4h đến khoảng 8h sáng vì sau thời điểm này, thời tiết nắng nóng khiến gia súc dễ mất sức.
Nguồn hàng đa dạng và kinh nghiệm chọn trâu
Ông Hoan, một thương lái có nhiều năm gắn bó với chợ Ú, cho biết nguồn hàng tại đây rất đa dạng. Ngoài trâu, bò của Nghệ An và các tỉnh lân cận, nhiều chuyến hàng còn được đưa về từ các tỉnh phía Nam, thậm chí có cả gia súc nhập từ Lào và Campuchia. "Cứ đến phiên là thương lái khắp nơi lại tập trung về đây. Nguồn hàng dồi dào nên người mua có rất nhiều lựa chọn", ông Hoan nói.
Theo ông, cơ sở thu mua của gia đình duy trì 7 lao động thường xuyên, chuyên đi “gom hàng”, chưa kể đội ngũ thời vụ chăm sóc, vỗ béo trâu, bò trước khi xuất bán. Là người có nhiều kinh nghiệm, ông Hoan cho rằng việc chọn được con trâu, bò tốt không chỉ dựa vào ngoại hình mà còn phụ thuộc mục đích sử dụng. Nếu mua để lấy thịt, người mua sẽ chú ý đến độ chắc khỏe, khả năng tăng trọng; còn mua để sinh sản hay làm sức kéo sẽ có những tiêu chí đánh giá khác.
Cách đánh dấu gia súc độc đáo
Một nét riêng chỉ có ở chợ Ú là cách đánh dấu gia súc sau khi giao dịch thành công. Khi thống nhất giá, người mua sẽ dùng bình sơn cầm tay xịt lên thân con vật một ký hiệu hoặc tên mình để xác nhận giao dịch thành công, tránh nhầm lẫn giữa hàng trăm con trâu, bò tập trung trong cùng khu chợ. Sau khi được đánh dấu, trâu, bò nhanh chóng được tập kết lên xe tải để vận chuyển đến các tỉnh phía Bắc và nhiều địa phương lân cận.
Quản lý kiểm dịch và giá cả
Ông Nguyễn Văn Châu (53 tuổi), Phó ban quản lý chợ Ú, cho biết tất cả trâu, bò đưa vào chợ đều phải có tem kiểm dịch. Gia súc từ ngoài tỉnh được gắn tem màu vàng, còn trong tỉnh sử dụng tem màu xanh nhằm thuận tiện cho công tác quản lý và kiểm soát dịch bệnh. Giá mỗi con trâu dao động từ khoảng 10 - 40 triệu đồng, tùy kích cỡ và chất lượng. Những con có ngoại hình đẹp, thể lực vượt trội có thể được trả hơn 100 triệu đồng để tuyển chọn tham gia các lễ hội chọi trâu, tuy nhiên trường hợp này khá hiếm. "Việc mua bán ở đây diễn ra rất nhanh. Có những thương vụ chỉ mất vài phút, khi hai bên đã thấy vừa ý thì chốt giá ngay", ông Châu chia sẻ.
Mỗi con trâu, bò vào chợ phải đóng 15.000 đồng, chủ yếu phục vụ công tác đảm bảo an ninh trật tự và vệ sinh môi trường. Phần lớn khoản thu được nộp về ngân sách địa phương, Ban quản lý chỉ giữ lại một phần để chi trả tiền điện chiếu sáng và các hoạt động phục vụ chợ.
Tác động kinh tế - xã hội
Không chỉ tạo nên một điểm giao thương đặc biệt, chợ Ú còn góp phần hình thành nhiều nghề dịch vụ mang lại thu nhập ổn định cho người dân Bạch Hà. Từ nghề dắt trâu, bò thuê, bán rơm, cung cấp nước tắm cho gia súc đến các quán ăn phục vụ thương lái, tất cả đều trở nên nhộn nhịp mỗi kỳ họp chợ.
Đặc biệt, nhiều hộ dân còn nhận chăn thả trâu, bò cho các thương lái. Sau khi được thu mua, gia súc chưa bán ngay sẽ được gửi tại các cánh đồng trong vùng để vỗ béo, chờ đến phiên chợ tiếp theo. Vì thế, dọc tuyến đường N5 hay trên những cánh đồng ở xã Bạch Hà, không khó để bắt gặp những đàn trâu, bò lên tới hàng trăm con đang thong thả gặm cỏ. Mỗi đàn đều có một người chăn giữ riêng, tạo nên khung cảnh đặc trưng mà ít nơi nào có được.
