Ngành công nghiệp truyện tranh Nhật Bản đang phải đối mặt với làn sóng vi phạm bản quyền xuyên quốc gia, gây thiệt hại lên tới 8.500 tỷ yên mỗi năm. Theo báo cáo từ Hiệp hội ABJ (tổ chức liên ngành phòng chống vi phạm bản quyền tại Nhật Bản), tính đến tháng 7/2026, con số thiệt hại ước tính hàng năm đã chạm mốc 8.500 tỷ yên, kéo giảm doanh thu của các dịch vụ phân phối nội dung hợp pháp do không thể cạnh tranh về chi phí với các nền tảng lậu miễn phí.
Số lượng website lậu tăng nhanh
Quy mô của hành vi vi phạm bản quyền được thể hiện qua sự gia tăng liên tục của các website phát tán. Chỉ trong vòng 3 tháng (từ tháng 4/2026 đến tháng 7/2026), số lượng website đọc lậu đang hoạt động trên toàn cầu đã tăng thêm 42 trang, nâng tổng số nền tảng vi phạm được ghi nhận lên 961 trang web. Theo báo cáo của ông Itō Atsushi, cố vấn Văn phòng Tổng giám đốc Nhà xuất bản Shueisha và Tổng thư ký Hiệp hội ABJ, thủ đoạn của các mạng lưới vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi khi sử dụng công nghệ ẩn danh, máy chủ đặt tại nước ngoài hoặc liên tục đổi tên miền.
Thị trường lậu hiện chia thành hai mô hình vận hành chính: mô hình quy mô toàn cầu cung cấp nội dung đa ngôn ngữ (chủ yếu là tiếng Anh) và mô hình nội địa phục vụ độc giả trong một quốc gia. Đáng chú ý, có 8 trong 20 website lớn hướng tới Nhật Bản có nguồn gốc từ Việt Nam, trong đó có ít nhất 3/10 website dịch tiếng Anh do đối tượng tại Việt Nam vận hành. Tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Việt lần lượt là 3 ngôn ngữ phổ biến nhất trên các trang web lậu (tiếng Anh có 429 web, tiếng Nhật 158 web, tiếng Việt 88 web).
Kiến nghị tăng cường xử lý hình sự
Theo báo cáo của ông Itō Atsushi, thách thức lớn trong việc chống vi phạm bản quyền là hiệu quả xử lý chưa cao. Các giải pháp như gửi yêu cầu gỡ bỏ tới đơn vị vận hành hoặc nhà cung cấp dịch vụ có tỷ lệ gỡ bỏ thấp, hầu hết yêu cầu bị phớt lờ. Báo cáo kiến nghị biện pháp hiệu quả nhất là xử lý hình sự, bởi khi đơn vị vận hành bị bắt giữ, họ thường không tái hoạt động, đồng thời tạo hiệu quả răn đe đối với các đối tượng khác. Ngoài ra, các website lậu thường xuyên đổi IP, tên miền hoặc xóa dữ liệu khi bị phát hiện, nên cần cơ chế bảo toàn chứng cứ số.
Bốn trụ cột hợp tác trong phòng chống vi phạm bản quyền
Báo cáo của ông Kudo Takuto, Giám đốc Trung tâm CODA Việt Nam (Hiệp hội phân phối sản phẩm sáng tạo Nhật Bản), đã gợi ý các giải pháp để Việt Nam và Nhật Bản cùng hợp tác chống vi phạm bản quyền trong lĩnh vực truyện tranh. Bốn trụ cột hợp tác gồm: chủ sở hữu quyền (đơn vị tại Nhật Bản), bên được cấp phép hợp pháp tại Việt Nam, cơ quan chức năng Việt Nam và đội ngũ luật sư.
Trong đó, chủ sở hữu quyền tại Nhật Bản sẽ cung cấp tác phẩm gốc, văn bản xác nhận quyền tác giả, dữ liệu cơ sở để đánh giá. Đơn vị được cấp phép tại Việt Nam đại diện quyền lợi thương mại tại thị trường nội địa, phối hợp đứng đơn yêu cầu xử lý. Cơ quan chức năng và đội ngũ luật sư kết hợp thu thập dấu vết kỹ thuật, chuẩn hóa hồ sơ tố tụng. Báo cáo cũng nêu những thách thức chính trong việc bảo vệ bản quyền trên môi trường số, bao gồm việc cần hoàn thiện cơ chế giám định cho các vụ vi phạm trực tuyến, cơ chế tính toán thiệt hại và số tiền thu lợi bất chính, làm căn cứ để cơ quan tố tụng quyết định xử phạt hành chính hay khởi tố hình sự.
Những dữ liệu từ báo cáo cho thấy việc ngăn chặn vi phạm bản quyền cần sự phối hợp biện pháp công nghệ, đồng thời phối hợp giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản. Báo cáo kiến nghị cần đẩy nhanh việc điều tra và xử lý hình sự các vụ vi phạm bản quyền. Phía Nhật Bản bày tỏ sự hợp tác và hỗ trợ Việt Nam trong công tác này.
