Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại thượng đỉnh lần thứ hai trong vòng 7 tháng, các quan chức trên khắp thế giới đang theo dõi sát sao để đánh giá tác động đối với quốc gia mình. “Gần như mọi quốc gia đều bị ảnh hưởng bởi kết quả cuộc gặp”, ông Chad Bown, chuyên gia tại Viện Peterson về Kinh tế quốc tế (Mỹ), nhận định với CNBC.
Kỳ vọng của thế giới
Theo giới quan sát, điều mà thế giới mong chờ nhất là căng thẳng giữa hai cường quốc không leo thang, tránh đẩy bức tranh địa chính trị vào tình trạng phân mảnh hơn. “Cả thế giới hy vọng hai nhà lãnh đạo có thể đạt được thỏa thuận, ít nhất là ở một nhóm nhỏ vấn đề và xác định cách ngăn căng thẳng leo thang đối với các vấn đề còn lại”, ông Eswar Prasad, giáo sư kinh tế tại Đại học Cornell (Mỹ), đánh giá.
Lo ngại về chiến tranh thương mại
Quan hệ thương mại Mỹ - Trung có thể ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu, là điều các quốc gia khác đặc biệt quan tâm. Giới chức nhiều nước lo ngại nếu căng thẳng tái diễn, họ có thể phải đối mặt với áp lực cân bằng thương mại từ Washington và nguy cơ trả đũa từ Bắc Kinh. Các nền kinh tế Đông Bắc Á như Nhật Bản và Hàn Quốc cũng lo ngại Mỹ sẽ yêu cầu họ tăng cường liên kết với Mỹ, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đồng thời hạn chế xuất khẩu công nghệ cao như chip bán dẫn cho Bắc Kinh.
Bên cạnh đó, các công cụ thương mại của hai cường quốc có thể tác động đến nước thứ ba. Trung Quốc từng sử dụng hạn chế xuất khẩu đất hiếm làm áp lực lên các đối tác, như với Nhật Bản trong căng thẳng ngoại giao gần đây. Những biện pháp này có thể gây ảnh hưởng lan tỏa, không chỉ lên Mỹ mà còn lên các nước khác. Theo ông Prasad, nếu cuộc gặp diễn ra căng thẳng và gia tăng bất đồng, sự bấp bênh kinh tế và địa chính trị sẽ kéo dài, ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng toàn cầu.
Tuy nhiên, việc Mỹ và Trung Quốc đạt thỏa thuận không hoàn toàn là tin tốt cho tất cả. Ông Matt Gertken, chiến lược gia tại BCA Research, nhận định nếu Trung Quốc đồng ý mua dầu và khí tự nhiên từ Mỹ, giá hàng hóa toàn cầu có thể tăng. Nếu Trung Quốc cam kết tăng đầu tư trực tiếp vào Mỹ, các nền kinh tế khác sẽ kém hấp dẫn hơn. Nếu Mỹ giảm thuế nhằm vào Trung Quốc, các công ty đa quốc gia sẽ cân nhắc lại việc chuyển sản xuất sang nước thứ ba. “Nếu thuế giảm, động lực chuyển dịch sản xuất khỏi Trung Quốc cũng giảm”, ông Stephen Olson, chuyên gia tại Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), cho biết.
Tương tự, nếu Mỹ tăng xuất khẩu sang Trung Quốc, thị phần của Nhật Bản và châu Âu tại thị trường tỷ dân sẽ giảm. Ngược lại, nếu Mỹ tiếp tục hạn chế nhập khẩu từ Trung Quốc, hàng hóa Trung Quốc sẽ tràn vào châu Âu và các nước thứ ba, vốn đã chịu áp lực từ sự đổ bộ của hàng hóa Trung Quốc, theo bà Wendy Cutler, cựu quyền Phó Đại diện Thương mại Mỹ.
An ninh và đồng minh
Bên cạnh thương mại, các vấn đề an ninh quốc tế như xung đột Iran, tự do hàng hải ở eo biển Hormuz và xung đột Ukraine cũng sẽ được thảo luận. Nếu Mỹ và Trung Quốc hợp tác mở lại eo biển Hormuz, cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể được giải quyết, dù giới phân tích cho rằng kịch bản này khó xảy ra. Nga cũng theo dõi sát cuộc gặp khi quan hệ Moscow - Bắc Kinh ngày càng chặt chẽ. Ông Dennis Wilder, giáo sư Đại học Georgetown, cho rằng không loại trừ khả năng Trung Quốc giảm ủng hộ Nga trong vấn đề Ukraine.
Các đồng minh của Mỹ lo ngại Washington sẽ đánh đổi lợi ích an ninh để lấy lợi ích thương mại ngắn hạn. Bà Bronwen Maddox, Giám đốc điều hành Viện Chatham House (Anh), nhận định một thỏa thuận Mỹ - Trung có thể khiến Mỹ giảm cam kết an ninh với đồng minh. Việc rút tàu chiến khỏi Hàn Quốc để phục vụ xung đột Iran và rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức là những tiền lệ đáng lo ngại. Hiện có khoảng 53.000 lính Mỹ tại Nhật Bản và 24.000 tại Hàn Quốc. Một số chuyên gia Australia cũng lo ngại Mỹ có thể rút khỏi liên minh AUKUS. “Các đồng minh phải nhìn về hướng khác vì không thể trông chờ vào Mỹ”, ông Hugh White, giảng viên Đại học Quốc gia Australia, nói với New York Times.
Cuộc gặp thượng đỉnh này nhiều khả năng không tạo đột phá lớn nhưng sẽ quyết định liệu “đình chiến thương mại tạm thời” có được duy trì hay không, tác động sâu sắc đến toàn cầu.
