Bộ Quốc phòng Nhật Bản vừa công bố Sách trắng Quốc phòng năm 2026, trong đó nêu rõ những điều chỉnh chiến lược và các ưu tiên mới trong chính sách an ninh quốc gia. Tài liệu này nhấn mạnh việc tăng cường năng lực phòng thủ nhằm đối phó với các thách thức an ninh ngày càng phức tạp tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Bối cảnh và mục tiêu chiến lược
Sách trắng năm 2026 được đưa ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, cùng với những diễn biến phức tạp trên biển Đông và biển Hoa Đông. Tài liệu khẳng định Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng cường vai trò trong việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, đồng thời thúc đẩy hợp tác an ninh với các đối tác như Mỹ, Australia, Ấn Độ và các nước ASEAN.
Theo tài liệu, Tokyo sẽ ưu tiên phát triển năng lực tấn công đối phó (counterstrike capability) – một bước đi gây tranh cãi nhưng được chính phủ Nhật Bản biện minh là cần thiết để răn đe trước các mối đe dọa tên lửa từ Triều Tiên và sức mạnh quân sự đang tăng nhanh của Trung Quốc.
Ngân sách quốc phòng tăng kỷ lục
Sách trắng công bố ngân sách quốc phòng cho năm tài khóa 2026 sẽ đạt mức kỷ lục khoảng 8.500 tỷ yên (tương đương 57 tỷ USD), tăng 10% so với năm trước. Đây là năm thứ tư liên tiếp ngân sách quốc phòng của Nhật Bản tăng với tốc độ hai con số, phản ánh quyết tâm của Thủ tướng Fumio Kishida trong việc hiện thực hóa chiến lược “quốc phòng chủ động” được công bố hồi cuối năm 2022.
Khoản ngân sách này sẽ được dành cho việc mua sắm tên lửa tầm xa như Tomahawk của Mỹ, phát triển vệ tinh liên lạc và trinh sát, cũng như tăng cường năng lực phòng không và phòng thủ tên lửa. Ngoài ra, một phần ngân sách sẽ được sử dụng để nâng cấp các căn cứ quân sự tại quần đảo Ryukyu, nơi được coi là tuyến phòng thủ then chốt ở phía Tây Nam.
Hợp tác an ninh mở rộng
Một điểm mới nổi bật khác trong Sách trắng là việc nhấn mạnh tăng cường hợp tác an ninh với các nước cùng chí hướng, đặc biệt trong khuôn khổ Bộ Tứ (Quad) gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ. Tài liệu ghi nhận những tiến triển trong các cuộc tập trận chung và chia sẻ thông tin tình báo, đồng thời cam kết mở rộng hỗ trợ an ninh cho các nước Đông Nam Á và các đảo quốc Thái Bình Dương.
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, ông Minoru Kihara, phát biểu tại buổi họp báo công bố Sách trắng: “Sách trắng năm nay phản ánh rõ ràng quyết tâm của chúng tôi trong việc bảo vệ hòa bình và ổn định của khu vực, đồng thời thể hiện vai trò tích cực hơn của Nhật Bản trong các vấn đề an ninh toàn cầu.”
Phản ứng và lo ngại
Giới phân tích cho rằng việc Nhật Bản tăng cường năng lực tấn công đối phó có thể làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, đặc biệt là quan hệ với Trung Quốc và Triều Tiên. Bắc Kinh đã nhiều lần chỉ trích Nhật Bản “quân phiệt hóa” và “vi phạm cam kết hòa bình”. Trong khi đó, Triều Tiên coi đây là mối đe dọa trực tiếp và đe dọa sẽ đáp trả mạnh mẽ.
Tuy nhiên, chính phủ Nhật Bản khẳng định mọi hoạt động quân sự đều nằm trong khuôn khổ phòng thủ, tuân thủ hiến pháp hòa bình và các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Sách trắng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì đối thoại và kiểm soát khủng hoảng để tránh những hiểu lầm không đáng có.
Tác động đến khu vực và thế giới
Việc Nhật Bản tăng cường tiềm lực quân sự sẽ có tác động sâu rộng đến cán cân quyền lực tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Các đồng minh của Mỹ trong khu vực như Hàn Quốc và Australia có thể sẽ điều chỉnh chính sách an ninh của mình theo hướng tương tự, tạo nên một mạng lưới an ninh đan xen. Trong khi đó, các nước ASEAN đang theo dõi sát sao, vừa muốn hợp tác với Nhật Bản để cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc, vừa lo ngại nguy cơ leo thang xung đột.
Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản 2026 là một tín hiệu rõ ràng về sự thay đổi tư duy an ninh của Tokyo, từ phòng thụ động sang chủ động hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh khu vực mà còn đặt ra những câu hỏi về trật tự an ninh toàn cầu trong bối cảnh các nước lớn đang cạnh tranh gay gắt.
