Quân đội Mỹ đã tiến hành đợt không kích thứ hai nhằm vào Iran trong ngày 15/7 theo giờ địa phương, tiếp nối các cuộc tấn công ngay trước đó, đẩy giá dầu Brent tăng 13% lên trên 85 USD/thùng. Theo bài đăng trên X của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) do CNN dẫn lại, đợt không kích thứ hai trong ngày 15/7 tập trung vào các năng lực quân sự được Iran sử dụng để đe dọa tàu thuyền qua lại tự do tại eo biển Hormuz.
Chi tiết các cuộc không kích và phản ứng từ Iran
Lực lượng Mỹ đã sử dụng tên lửa Hellfire bắn vào ống khói của một tàu treo cờ Curacao khi tàu này cố tiếp cận đảo Kharg trước các cảnh báo yêu cầu đổi hướng. Con tàu sau đó bị vô hiệu hóa. Truyền thông Iran đưa tin nhiều tiếng nổ lớn xuất hiện tại một số khu vực trên khắp lãnh thổ nước này vào đêm muộn 15/7, bao gồm thành phố cảng Bandar Abbas và hai thành phố phía nam là Ahvaz và Chabahar.
Thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ - Iran ký kết một tháng trước gần như đã sụp đổ trong tuần qua. Hai bên liên tục tranh giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch mà Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và nhiều quốc gia khác sử dụng để xuất khẩu phần lớn năng lượng.
Tác động đến thị trường dầu mỏ và an ninh hàng hải
Trong ngày 15/7, giá dầu tiếp đà tăng ngày thứ 3 liên tiếp, giá dầu Brent vượt mốc 85 USD/thùng, đẩy tổng mức tăng trong tuần lên 13%. Giám đốc Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) ngày 15/7 nhận định với Bloomberg rằng eo biển Hormuz hiện quá nguy hiểm đối với tàu thương mại. Đây là cảnh báo nghiêm trọng nhất đối với ngành vận tải biển kể từ khi thỏa thuận sơ bộ được ký kết trong tháng 6.
Hiện tại, Mỹ và Iran cùng cáo buộc bên còn lại vi phạm thỏa thuận sơ bộ, vốn là một văn bản có những quy định khá mơ hồ về các chi tiết liên quan tới eo biển Hormuz.
Phát biểu từ các quan chức Mỹ và Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng Iran đang tìm cách đàm phán sau khi các cuộc không kích của Mỹ làm suy yếu năng lực tên lửa và máy bay không người lái của nước này. "Ngay trên đường tới đây, tôi nhận được cuộc gọi thông báo rằng họ muốn gặp mặt. Họ lúc nào cũng muốn gặp mặt", ông Trump chia sẻ với Fox Business. Tuy nhiên, Tehran không xác nhận ý định nối lại đàm phán.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance mô tả chiến lược hiện tại của Mỹ là "một vũ điệu ngoại giao khéo léo, tận dụng các đòn bẩy kinh tế theo nguyên tắc 'cây gậy và củ cà rốt'". Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi đang nỗ lực đối thoại với những người thực dụng. Đương nhiên, khi họ có hành động bạo lực, chúng tôi sẽ đáp trả. Tất cả những biện pháp này được tiến hành đồng thời nhằm đưa tình hình đi đúng hướng".
Hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời quan chức quân đội Iran khẳng định: "Eo biển Hormuz sẽ khó quay trở lại trạng thái lưu thông bình thường cho đến khi Mỹ công nhận hệ thống luật pháp của Iran, để eo biển này vận hành theo cơ chế phản ánh ý chí của Tehran". Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định Iran "không có lý do gì để duy trì cam kết" nếu không nhận được lợi ích từ thỏa thuận.
Bối cảnh thỏa thuận Islamabad và diễn biến mới
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu. Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Hiện Mỹ đã nối lại lệnh phong tỏa đường biển đối với các tàu ra vào cảng của Iran, đe dọa làm suy yếu thêm nền kinh tế đang chật vật của Tehran. Lệnh phong tỏa này được áp đặt lần đầu trong tháng 4 và vừa được Mỹ dỡ bỏ trong tháng trước. Làn sóng không kích mới nhất của Mỹ chủ yếu nhắm vào các căn cứ quân sự ở miền nam Iran, bao gồm các trạm radar, cơ sở tên lửa và các kho chứa máy bay không người lái. Dù vậy, cường độ tấn công hiện tại vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn đỉnh điểm của cuộc chiến hồi tháng 3 và đầu tháng 4, được xem là tín hiệu lạc quan mong manh cho thấy dư địa ngoại giao vẫn còn.
