Quan tâm tới chuyên đề “Thiết lập quy chuẩn, cơ chế nâng đỡ thiện tâm”, đăng trên Nhân Dân cuối tuần số 19 (ra ngày 10/5/2026), Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhìn nhận: Thực tế đang đòi hỏi phải đổi mới tư duy làm từ thiện!
Vai trò của tổ chức xã hội và nhà hảo tâm trong hỗ trợ thiên tai
Trước tình hình thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, các tổ chức xã hội và nhà hảo tâm có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và phục hồi sinh kế, ổn định đời sống cho người dân. Nhìn lại những năm qua, đặc biệt năm 2025, lũ lụt bất thường gây thiệt hại nghiêm trọng, nhưng cũng cho thấy chủ trương nhân văn của Nhà nước khi huy động lực lượng, phương tiện kịp thời hỗ trợ nhu yếu phẩm, tiếp cận các khu vực bị chia cắt. Các tổ chức xã hội, nhà hảo tâm đã kịp thời chia sẻ khó khăn với người dân. Sự tham gia của doanh nghiệp, quỹ thiện nguyện bổ sung nguồn lực tài chính, nhân lực và phương tiện cứu trợ, tạo sức mạnh tổng hợp trong ứng phó và khắc phục hậu quả.
Không chỉ hỗ trợ trước mắt, nhiều doanh nghiệp còn xây nhà chống lũ, sửa chữa trường học, cấp học bổng cho trẻ em vùng thiên tai, hỗ trợ vốn sản xuất, cây, con giống, khôi phục cơ sở hạ tầng dân sinh. Những hoạt động này giúp người dân ổn định cuộc sống, có điều kiện sản xuất và thu nhập. Ngoài ra, các hoạt động thiện nguyện khơi dậy tinh thần “lá lành đùm lá rách”, củng cố sự gắn kết cộng đồng và truyền cảm hứng cho xã hội chung tay giúp đỡ người khó khăn. Đối với doanh nghiệp, từ thiện thể hiện trách nhiệm xã hội, góp phần xây dựng giá trị nhân văn trong cộng đồng.
Những bài học cần rút kinh nghiệm
Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác hỗ trợ, từ thiện còn nhiều vấn đề cần rút kinh nghiệm. Thứ nhất, vấn đề kết nối, điều phối và giám sát hoạt động từ thiện, bố trí nguồn lực phải được nâng lên. Nếu không có sự điều phối, công tác từ thiện chưa trọn vẹn, dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu. Các tổ chức, cá nhân làm từ thiện cần phối hợp với cơ quan điều phối để biết người dân đang cần gì, nơi nào đã đủ, nơi nào còn thiếu. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần đảm nhiệm vai trò này, nên xây dựng một bộ phận chuyên trách, được trang bị kiến thức, dữ liệu, kinh nghiệm, có khả năng phản ứng nhanh, hoạt động lâu dài chứ không chỉ phản ứng tình huống. Đồng thời, phải tạo sự đồng thuận xã hội, giúp mọi người hiểu rằng điều phối là để nâng cao hiệu quả từ thiện, không gây cản trở lòng tốt. Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân sớm ổn định đời sống.
Thứ hai, nhiều cá nhân, tổ chức kêu gọi quyên góp nhưng không công khai đầy đủ số tiền tiếp nhận, cách phân bổ và đối tượng thụ hưởng, gây nghi ngờ. Một số trường hợp lợi dụng lòng tin cộng đồng để quyên góp tiền bạc, phục vụ mục đích cá nhân, đánh bóng tên tuổi. Việc kiểm tra, xác minh và xử lý sai phạm trong hoạt động từ thiện còn chưa đồng bộ; một số hoạt động mang tính ban phát, thiếu giải pháp hỗ trợ sinh kế lâu dài, khiến người dân phụ thuộc thay vì tự vươn lên.
Ngăn chặn hành vi lợi dụng từ thiện để trục lợi
Hành vi trục lợi khi làm từ thiện là thực tế đáng buồn, phi đạo đức. Dù số tiền trục lợi có thể không lớn, nhưng làm ảnh hưởng đến niềm tin xã hội, thậm chí ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia. Muốn ngăn chặn, cần xây dựng quy chế rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện, minh bạch. Đồng thời, phải có chế tài nghiêm khắc đối với hành vi trục lợi, bởi đây không chỉ là vi phạm kinh tế mà còn vi phạm đạo đức, xâm phạm quyền lợi của người cần giúp đỡ. Nghị định số 03/2026/NĐ-CP ngày 9/1/2026 của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện yêu cầu công khai số tiền nhận được và kết quả sử dụng, phân phối, buộc các tổ chức, cá nhân minh bạch tiền từ thiện, giữ niềm tin cộng đồng.
Ngoài ra, cần đề phòng đối tượng xấu gửi tin nhắn, gọi điện thông báo nhận hỗ trợ, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP, gửi kèm đường link độc hại để đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài sản. Không ít người đã mắc bẫy chuyển tiền vào tài khoản lừa đảo, ảnh hưởng tiêu cực đến các tổ chức, cá nhân đang nỗ lực cứu trợ thật sự.
Giải pháp lan tỏa truyền thống nhân văn
Để phát huy giá trị của công tác cứu trợ, từ thiện, cần quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc” trong mọi hành động. Mọi hoạt động cứu trợ, từ thiện phải hướng đến nâng cao đời sống nhân dân, giúp người dân vượt qua khó khăn trước mắt và sớm quay lại sản xuất. Người làm từ thiện phải xuất phát từ lòng thương yêu đồng bào. Trong quá trình huy động nguồn lực, phải công bố rõ mục đích, đối tượng, thời gian, phương thức phân phối và có “sao kê” minh bạch. Cán bộ đảng viên phải gương mẫu, nêu cao tinh thần tự giác, tương thân tương ái, thậm chí dấn thân, nhất là lực lượng vũ trang.
Khoa học hiện có thể dự báo phần nào các hiện tượng thời tiết cực đoan để cảnh báo và ứng phó trước. Thí dụ năm nay có thể xảy ra hạn hán, xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trước tình hình ấy, cơ quan chức năng, nhà hảo tâm cần tính toán, huy động thêm nguồn lực, thực hiện các phương án hạn chế xâm nhập mặn, giúp đồng bào giảm thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp. Thực tế đang đòi hỏi phải đổi mới tư duy làm từ thiện: nên làm việc tốt từ sớm, không phải chờ thiên tai xảy ra mới đến với bà con, mà phải có biện pháp phòng, chống từ trước để giảm tối đa thiệt hại.
Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
