Hàng triệu người dân Việt Nam đang dõi theo công tác quy tập hài cốt liệt sĩ tại nhiều tỉnh thành, đặc biệt là công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM. Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, phát biểu tại hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ và mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa – Chợ Quán (nay là công viên Lê Thị Riêng) sáng 8/6, có khoảng 900 liệt sĩ đang yên nghỉ tại đây, được chôn cất xếp chồng lên nhau trong ba rãnh mộ tập thể.
Niềm vui và nỗi đau từ những di vật
Mỗi khi một liệt sĩ được tìm thấy và đưa lên, niềm vui lại bùng dậy trong các gia đình. Họ đã đằng đẵng đi tìm suốt mấy chục năm, bởi chiến tranh khốc liệt, thông tin bảo mật, giấy báo tử thường chỉ ghi: hy sinh ở mặt trận phía Nam, an táng tại nghĩa trang mặt trận. Công tác tìm kiếm và xét nghiệm ADN để xác định quan hệ huyết thống là vô cùng quan trọng, giúp xác định chắc chắn danh tính liệt sĩ. Di vật cũng là yếu tố bổ sung không thể thiếu.
Những di vật tìm thấy bên cạnh hài cốt liệt sĩ khiến ai nấy đều xúc động. Đó là lọ dầu gió, hai chỉ vàng – hình ảnh gợi lên sự chắt chiu của người mẹ miền Nam dúi cho con trước lúc ra trận. Dép cao su, bút máy, chìa khóa, khăn quàng cổ, dây chuyền vàng hình mỏ neo, lược, gương… Tất cả đều là những kỷ vật thiêng liêng, gắn với số phận của từng người lính.
Thống kê đau lòng: 175.000 hài cốt chưa tìm thấy
Theo thống kê, hiện cả nước còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 ngôi mộ chưa xác định danh tính. Công tác tìm kiếm đã được Nhà nước, quân đội và các gia đình liệt sĩ tiến hành bền bỉ suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, càng để lâu càng khó khăn, do đó chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Những mảnh đời chưa tìm được người thân
Nhiều gia đình vẫn đau đáu tìm kiếm thân nhân. Bạn Thanh Thủy, cháu dâu của liệt sĩ Ngô Văn Lâm, quê xã Tiên Hiệp, Duy Tiên, Hà Nam, đơn vị Đại đội 10, Tiểu đoàn 23, Quân khu 4, hy sinh ngày 17/10/1968 tại xã Tĩnh Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Gia đình có sơ đồ mộ chí nhưng cơ quan chức năng không xác nhận vì đơn vị không còn tồn tại. “Em là cháu dâu, chỉ được mẹ chồng nói lại. Bố chồng em mất rồi, chồng em cũng không biết”, chị nghẹn ngào.
Bạn Lê Ngọc Nhất, quê xã Quảng Ninh, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, hiện công tác tại Đà Nẵng, tìm kiếm liệt sĩ Lê Viết Nết. Theo giấy báo tử, liệt sĩ Nết sinh năm 1950, nhập ngũ tháng 6/1968, đơn vị C22 K5, hy sinh ngày 8/3/1971 tại Mặt trận phía Nam, an táng tại Nghĩa trang mặt trận. Gia đình tha thiết mong được hỗ trợ thông tin từ đồng đội và nhân chứng lịch sử.
Nhà báo Đặng Xuân Thu, nguyên Giám đốc VTV8, cho biết cậu ruột của ông mất năm 1972 tại chiến trường phía Nam, giấy báo tử chỉ có chữ ký của Trung tá Lương Đình Chong, đến nay chưa tìm ra mộ chí.
Bác Trần Đình Nghĩa kể về bố mình hy sinh năm 1951 tại Nghĩa Lộ, được chôn giữa hai gốc cây gạo sau nhà thờ bản Hẻo. Gia đình đã tìm kiếm từ năm 1970, nhờ nhiều cơ quan, nhà ngoại cảm, xét nghiệm ADN nhưng vô vọng. “Nay già yếu rồi không đi được nữa. Mẹ tôi sau đi Nghĩa Lộ về 2 năm cũng về với tổ tiên”, bác xót xa.
Đề xuất công khai danh sách nghĩa trang liệt sĩ
Tác giả bài viết đề nghị tất cả các nghĩa trang liệt sĩ công khai danh sách liệt sĩ đang an táng lên mạng để thân nhân dễ dàng tra cứu, tránh cảnh tìm kiếm vất vả nhiều năm. Thực tế, có gia đình năm nào cũng tất tả đi tìm khắp nước, cuối cùng phát hiện liệt sĩ ở nơi mình đã qua lại nhiều lần.
Tin vui từ xét nghiệm ADN
Gia đình ông Nguyễn Trọng Bảy ở Thanh Hóa vừa nhận được điện thoại thông báo ADN của anh trai ông, liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, đang nằm tại mộ số 52, hàng 2, lô B, khu B, nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp. Gia đình có 6 anh em, 5 người con trai, 4 người đi bộ đội, 2 liệt sĩ. Trước khi qua đời, bố mẹ dặn ông Bảy: “Cố đi tìm đưa các anh con về”. 10 năm trước, gia đình đã tìm được liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh ở Quảng Bình. Giờ đây, ông Bảy xúc động: “Cứ nghĩ đến việc được đón anh về, được làm mâm cơm có đủ người thân để mời anh, tôi lại xúc động”.
Hàng ngày, chúng ta hồi hộp chờ đợi thông tin từ các đội quy tập, mong tất cả liệt sĩ sớm được nhận dạng và trở về với người thân, quê hương.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.
