Hơn bốn thập kỷ sau chiến tranh, mặt trận Vị Xuyên (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) vẫn còn hơn 1.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy. Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang) đang miệt mài bám trụ trên những vách núi, khe đá cheo leo để đưa các anh trở về.
Thách thức từ địa hình và chiến tranh
Thượng tá Trần Quang Huy, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, cho biết đơn vị đang chăm sóc 16 hài cốt liệt sĩ cùng 4 mộ tập thể. Qua đối chiếu, 4 mộ tập thể này được xác định có hài cốt của 18 liệt sĩ và đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ để tổ chức lễ truy điệu, an táng trong thời gian tới.
Theo thượng tá Huy, sự khốc liệt của chiến trường Vị Xuyên khiến công tác tìm kiếm gặp nhiều thách thức. Trong các trận đánh, bộ đội ta liên tục hứng chịu hỏa lực pháo binh dày đặc. Nhiều chiến sĩ hy sinh ngay khi đạn pháo vẫn dội xuống trận địa, thi thể không còn nguyên vẹn, các mảnh xương hòa lẫn với đất đá và cây rừng. Sau hàng chục năm, dấu vết chiến trường gần như bị xóa nhòa.
"Liệt sĩ ở mặt trận Vị Xuyên hầu như không được chôn cất. Các anh hy sinh ngay trên thực địa, trong hang sâu, khe đá, chiến hào. Địa hình khoảng 80% là núi đá, chỉ khoảng 20% là núi đất nên việc tìm kiếm vô cùng khó khăn, nguy hiểm", thượng tá Huy chia sẻ. Đặc biệt, ở mặt trận Vị Xuyên hiện vẫn còn sót lại rất nhiều vật liệu nổ dù đã qua rà phá. Vì không thể sử dụng máy móc lớn, mọi công đoạn đều được thực hiện thủ công, cẩn trọng từng cm, nên quá trình tìm kiếm kéo dài nhiều năm.
Xác định danh tính: Chỉ một trường hợp duy nhất
Đến nay, trong hàng trăm hài cốt được tìm thấy tại mặt trận Thanh Thủy, đơn vị mới xác định được duy nhất danh tính của liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ (quê Thái Nguyên). Ông hy sinh cùng đồng đội trong một khe đá. Khi lật tảng đá lớn, lực lượng tìm kiếm phát hiện 7 liệt sĩ nằm cạnh nhau. Trên tay liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ vẫn còn chiếc ốp tai nghe của chiến sĩ thông tin, trong túi áo là tấm chứng minh thư được ép nhựa còn sót lại, trở thành manh mối quý giá.
"Càng để lâu thì công việc tìm kiếm càng khó khăn. Chúng tôi luôn chạy đua với thời gian. Dù chỉ tìm được một mảnh xương nhỏ cũng phải đưa các anh về. Đó vừa là mệnh lệnh, vừa là trách nhiệm, cũng là lời tri ân của những người còn sống", thượng tá Huy xúc động nói.
Băng rừng, vượt núi tìm các anh
Trung tá Hoàng Vũ Dũng, Phó đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, cho biết: "Đây là một công việc rất ý nghĩa và thiêng liêng. Đội tìm kiếm đã có hàng nghìn ngày băng rừng, vượt núi, ngủ lán giữa đại ngàn để thực hiện nhiệm vụ".
Từ tháng 3.2020, khi nhận nhiệm vụ, trung tá Dũng gần như bắt đầu từ con số không. Anh cùng đồng đội đã đọc kỹ tài liệu lịch sử, nghiên cứu từng trận đánh, gặp gỡ các cựu chiến binh, trò chuyện với người dân sống dọc biên giới. Từ những lời kể rời rạc, từng câu chuyện được ghép nối để hình thành những "bản đồ ký ức", khoanh vùng nơi có thể còn các liệt sĩ nằm lại.
"Nhiều khi giống như đi tìm kim đáy bể bởi tuyến biên giới dài hàng trăm km, trong khi thông tin ngày càng ít. Các nhân chứng lịch sử đã cao tuổi, trí nhớ giảm sút, nhiều người chỉ có thể nhớ mang máng một khu vực chứ không còn xác định được chính xác vị trí", trung tá Dũng kể.
Khó khăn không chỉ nằm ở thông tin. Do địa hình đồi núi hiểm trở, có nơi muốn đến phải đi bộ hàng giờ đồng hồ xuyên rừng, có nơi phải căng dây, dựng thang gỗ leo qua vách đá. Trong nhiều đợt công tác, cả đội dựng lán giữa rừng từ một đến hai tuần, mang theo lương thực, thực phẩm để bám trụ hiện trường. Có chiến sĩ trượt ngã xuống vực sâu nhưng may được cây rừng đỡ lại mà thoát nạn.
Những câu chuyện xúc động
Đầu năm 2026, tổ tìm kiếm của trung tá Hoàng Vũ Dũng nhận được thông tin về một hang đá phía tây điểm cao 685, nơi được cho là có khoảng 7 - 8 liệt sĩ hy sinh. Để tiếp cận hiện trường, anh em phải vượt qua nhiều vách đá dựng đứng bằng những chiếc thang gỗ tự làm. Khi đến nơi, họ phát hiện hang đã bị hàng nghìn mét khối đất đá sạt lở vùi lấp. Không ai bỏ cuộc, họ kiên trì dùng máy khoan cầm tay, búa và xà beng phá từng tảng đá.
Hàng trăm mét khối đất đá đã được đào dỡ. Dấu hiệu đầu tiên xuất hiện là những chiếc bát ăn cơm, bình tông của bộ đội. "Anh em vẫn quyết tâm rất cao, mong tìm được cửa hang để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về sau hơn 40 năm", trung tá Dũng chia sẻ.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, đội đã phát hiện hơn 102 hài cốt nằm rải rác trong các hang đá, khe núi, thậm chí lộ thiên trên sườn núi. "Khi phát quang, chúng tôi phát hiện có những người lính đã nằm nguyên tại nơi hy sinh suốt hơn 40 năm", anh kể thêm.
Điều khiến trung tá Dũng xúc động nhất là hình ảnh các cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa. Anh nhớ mãi cựu chiến binh Nghiêm Xuân Hàm, nguyên Trung đội trưởng một đơn vị chiến đấu tại điểm cao 1030 (xã Minh Tân). Trong trận đánh năm ấy, chỉ còn ông và một đồng đội sống sót, hơn 10 người hy sinh. Mỗi lần quay lại chiến trường, người cựu binh già đều bật khóc. "Anh em chúng tôi rất xúc động và trân trọng tình cảm mà bác dành cho đồng đội, dù tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút nhưng vẫn tha thiết quay lại tìm các anh", trung tá Dũng cho hay.
Theo thống kê, mặt trận Vị Xuyên có khoảng 4.267 liệt sĩ hy sinh, nhưng đến nay vẫn còn hơn 1.000 người chưa được tìm thấy. "Chúng tôi sẽ tiếp tục dành trọn tâm huyết, thời gian và trách nhiệm để cùng đồng đội kiên trì đưa các liệt sĩ trở về với gia đình và đồng đội, bởi đó là sự đền ơn đáp nghĩa mà ai cũng mong mỏi", trung tá Dũng khẳng định.
Đội K72 mở rộng tìm kiếm tại Đồng Nai
Ngày 21.7, Đội K72, Bộ Chỉ huy Quân sự TP.Đồng Nai tiếp tục mở rộng khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở xã Minh Đức. Trước đó, từ ngày 15.7, Đội K72 tổ chức tìm kiếm và phát hiện 2 vị trí mộ tập thể ở độ sâu khoảng 1,2 m, cùng nhiều di vật, xương cốt của các liệt sĩ tại địa bàn xã Minh Đức.
Các di vật được tìm thấy gồm 1 khẩu súng AK, 6 cây bút, 2 bình tông, 4 đôi dép cao su cùng các mẩu tăng võng, dây đai lưng. Đặc biệt, có 1 cây bút mực khắc dòng chữ "Tiến Quy" cùng hình ảnh đôi chim bồ câu còn khá rõ nét.
Trong quá trình mở rộng đào tìm, thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy, Trưởng ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 và Ban Chỉ đạo 515 TP.Đồng Nai thường xuyên kiểm tra, chỉ đạo và động viên các lực lượng tham gia nhiệm vụ tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ.
Công tác tìm kiếm đang tiếp tục được mở rộng với số lượng nhân lực và máy móc được huy động gấp 3 lần so với những ngày đầu, với diện tích đào tìm lên đến hàng ngàn mét vuông.
Bên cạnh đó, Ban Chỉ đạo 515 TP.Đồng Nai cũng đang chuẩn bị cho lễ triển khai, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Đức, dự kiến được tổ chức vào cuối tuần này, đồng thời phát thông tin tìm kiếm thêm nhân chứng phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn xã.
