Sau khi thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran đổ vỡ, tình hình Trung Đông tiếp tục leo thang căng thẳng khi các cuộc tấn công “ăn miếng trả miếng” giữa các bên vẫn diễn ra. Mỹ và Israel đang cân nhắc các cuộc tấn công mới, bao gồm cả mục tiêu hạ tầng năng lượng của Iran, trong khi Tổng thống Trump tuyên bố Washington đã sẵn sàng cho một cuộc tấn công quốc gia Hồi giáo với sức mạnh chưa từng thấy kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai.
Phong tỏa đường bộ - chiến lược mới của Mỹ
Bên cạnh các hành động quân sự, Mỹ và Israel cũng tính đến việc triển khai kế hoạch phong tỏa đường bộ đối với Iran nhằm gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran. Theo Washington, biện pháp phong tỏa trên biển tại Eo biển Hormuz đã phát huy gần như tối đa hiệu quả, vì vậy cần thêm các biện pháp mới. Tuy nhiên, việc phong tỏa đường bộ sẽ đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia có chung biên giới với Iran, và đây là một thách thức lớn vì các nước này có nguy cơ đối mặt với sự trả đũa từ Tehran.
Phản ứng cứng rắn từ Iran
Đáp lại các động thái leo thang của Mỹ, Iran luôn khẳng định lập trường cứng rắn và sẵn sàng cho mọi kịch bản đối đầu. Tehran cũng cảnh báo các nước trong khu vực không hợp tác với Washington, và những quốc gia đóng vai trò “lá chắn phòng thủ” cho Mỹ có thể bị cuốn vào vòng xoáy xung đột. Nhiều nước kêu gọi Mỹ cân nhắc lại các phương án quân sự, ưu tiên đối thoại để tránh làm gia tăng bất ổn.
Nỗ lực khôi phục thỏa thuận MoU
Các bên trung gian đang thúc đẩy một thỏa thuận nhằm khôi phục Bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran, được ký hồi giữa tháng 6. Thỏa thuận này sẽ đảm bảo Eo biển Hormuz được mở lại trong vòng 60 ngày mà không áp dụng bất kỳ khoản phí quá cảnh nào, đồng thời tái lập lệnh ngừng bắn giữa hai bên. Nguyên nhân khiến bản ghi nhớ trước đó không được thực thi là do hai bên có cách hiểu khác nhau về quy chế hoạt động tại Eo biển Hormuz. Washington cho rằng tuyến hàng hải này phải được mở hoàn toàn, còn Tehran khẳng định có quyền kiểm soát và điều phối các tuyến lưu thông của tàu thuyền.
Tạm hoãn tấn công và những áp lực quân sự
Trong bối cảnh dư luận lo ngại về một cuộc chiến quy mô lớn hơn, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ và Israel đồng ý tạm hoãn mọi cuộc tấn công mới với điều kiện đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột nhanh chóng. Thỏa thuận sẽ phải bao gồm việc mở cửa ngay lập tức, hoàn toàn và toàn diện Eo biển Hormuz, cùng việc chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran. Tuy nhiên, Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), Tướng Alexus Grynkewich, đã cảnh báo Lầu Năm Góc rằng lực lượng hải quân tại Trung Đông hiện không đủ khả năng vừa bảo vệ lãnh thổ Mỹ vừa duy trì năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo bảo vệ Israel. Nếu không được tăng cường, quân đội Mỹ có thể phải ưu tiên bảo vệ lãnh thổ trong nước.
Triển vọng và rủi ro
Việc Mỹ tạm hoãn các hoạt động quân sự mới nhằm vào Iran và xác nhận nối lại đàm phán làm dấy lên hy vọng căng thẳng hạ nhiệt, hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz sớm được khôi phục. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng rủi ro địa chính trị vẫn còn hiện hữu. Tehran vẫn tuyên bố sẽ coi các mối đe dọa từ Mỹ là cơ sở để nâng cao trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Các cuộc đàm phán sắp tới đối mặt nhiều trở ngại, trong khi các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền ở vùng Vịnh vẫn chưa chấm dứt.
