Trong bối cảnh nguồn ngân sách dành cho viện trợ quốc tế sụt giảm đột ngột, hàng triệu người đang phải đối mặt với nạn đói kéo dài, và nhiều mục tiêu phát triển bền vững có nguy cơ không thể đạt được. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, trong thông điệp kêu gọi giải trừ vũ khí và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đã cảnh báo rằng “ước mơ hòa bình của nhân loại đang bị đe dọa”.
Lời cảnh báo này không phải là ngẫu nhiên. Thực tế cho thấy mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân đang ở mức báo động cao, vũ khí cá nhân và vũ khí hạng nhẹ tràn lan, cùng với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm gia tăng sức tàn phá của các cuộc xung đột. Theo báo cáo mới công bố của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng liên tiếp trong 11 năm, đạt gần 2.900 tỷ USD vào năm 2025, tương đương 2,5% GDP toàn cầu. Đáng chú ý, con số này đã tăng 41% chỉ trong vòng một thập kỷ.
Những số liệu này phản ánh một thực trạng đáng lo ngại: bức tranh an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp, trong khi các cơ chế kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị đa phương đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Xung đột vũ trang, căng thẳng leo thang và xu hướng tái vũ trang là những nguyên nhân chính đẩy nhu cầu chi tiêu quốc phòng lên cao, đặc biệt tại châu Âu và Trung Đông. Các chuyên gia dự báo chi tiêu quốc phòng của các nước vùng Vịnh có thể tăng mạnh tới 20% trong ba năm tới, khi môi trường an ninh bất ổn buộc các chính phủ phải tăng cường đầu tư vào năng lực phòng thủ.
Theo Liên hợp quốc, ngân sách dành cho chiến tranh hiện lớn hơn gấp nhiều lần ngân sách dành cho phát triển bền vững và xây dựng hòa bình. Thế giới cần khoảng 93 tỷ USD mỗi năm để chấm dứt nạn đói toàn cầu vào năm 2030 và 370 tỷ USD mỗi năm để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản cho tất cả người dân ở các nước thu nhập thấp và trung bình thấp. Đây là những con số nhỏ bé so với khoản chi quân sự khổng lồ 2.900 tỷ USD trong năm 2025, nhưng lại mang ý nghĩa to lớn: đó là cơ hội để hàng triệu người thoát khỏi đói nghèo, trẻ em ở các nước nghèo được đến trường và tiêm chủng đầy đủ. Đây cũng là chìa khóa quan trọng để thế giới đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của Liên hợp quốc vào năm 2030.
Lựa chọn giữa “vũ khí và bánh mì” là một câu hỏi khó, đặc biệt khi môi trường địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp và nguy cơ bất ổn an ninh gia tăng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, lời giải không nằm ở việc các nước chỉ được chọn một trong hai, mà là việc phân bổ nguồn lực hợp lý để giải quyết đồng thời các thách thức về đói nghèo, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và an ninh. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh rằng đã đến lúc các nước dồn sức cho xây dựng hòa bình thay vì đầu tư cho chiến tranh. Chỉ khi đó, thế giới mới có thể duy trì một môi trường an ninh ổn định và tiến vững chắc tới một tương lai phát triển bền vững.
