Ngày 28/7/1976, một thảm họa động đất kinh hoàng đã xảy ra tại tỉnh Hà Bắc, miền bắc Trung Quốc, với tâm chấn gần thành phố Đường Sơn. Trận động đất có cường độ 7,3 độ Richter theo giới chức Trung Quốc, nhưng các nhà địa chấn học Mỹ và Hồng Kông ước tính lên tới 8,2 độ Richter. Rung chấn chính kéo dài khoảng 70 giây, xảy ra lúc 3h45 sáng, khiến hơn 240.000 người thiệt mạng và gần như phá hủy toàn bộ các tòa nhà trong khu vực.
Diễn biến thảm họa và dư chấn
Chỉ 16 giờ sau trận động đất chính, một dư chấn mạnh khoảng 7,8 độ Richter lại tiếp tục làm rung chuyển cùng khu vực, làm gia tăng thiệt hại và thương vong. Theo số liệu địa chấn tại Hồng Kông, tâm chấn nằm gần tọa độ 39,6°B, 118,1°Đ, sát Đường Sơn – một trong những khu công nghiệp quan trọng nhất Trung Quốc thời đó, nằm trên mỏ than lớn đã khai thác cạn.
Hạ tầng giao thông, điện lực và dầu khí bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều khu vực mất điện, hệ thống điện thoại và đường sắt bị gián đoạn. Đường ống dẫn dầu Đại Khánh – Bắc Kinh được cho là bị hư hỏng. Tại Bắc Kinh, nhiều công trình hư hại gồm khách sạn Hsin Chiao, khu nhà cũ khách sạn Bắc Kinh, khu ngoại giao đoàn, một phần ga trung tâm và trung tâm bách hóa lớn. Một đám cháy lớn xảy ra tại nhà máy lọc dầu. Tại Thiên Tân, một khách sạn gần như bị tách làm đôi sau động đất.
Không có cảnh báo trước
Người phát ngôn Trung Quốc cho biết trận động đất xảy ra hoàn toàn bất ngờ, không được dự báo, trái ngược với một số trận động đất lớn mà nước này từng cảnh báo thành công. Dấu hiệu bất thường duy nhất được ghi nhận là chó sủa liên tục vài phút trước khi mặt đất rung chuyển. Sau cú sốc đầu, hàng nghìn người đổ ra đường, và lực lượng an ninh yêu cầu ở ngoài trời vì nguy cơ dư chấn. Mưa lớn sau bình minh buộc người dân dựng lều tạm trên các đại lộ, mang theo bếp dã chiến, giường và đồ dùng sinh hoạt.
Mặc dù căng thẳng, các hãng thông tấn nước ngoài ghi nhận người dân Bắc Kinh vẫn giữ trật tự sau những phút hoảng loạn. Khu phố cổ chịu thiệt hại hạn chế, nhưng nhiều tuyến phố phủ đầy gạch, đá và cành cây. Một số tòa nhà cao tầng bị nứt, cửa biến dạng. Các hàng bách hóa lớn chỉ hư hỏng nhẹ, trong khi khu nhà hiện đại cho người nước ngoài nhìn chung vẫn đứng vững.
Bối cảnh và so sánh
Đây là trận động đất mạnh nhất thế giới kể từ trận Alaska năm 1964 (8,5 độ Richter, 110 người chết, thiệt hại 350 triệu USD). Theo thang Richter, mỗi đơn vị tăng tương ứng năng lượng gấp 10 lần. Động đất từ 7 độ trở lên là rất mạnh, gây thiệt hại diện rộng; mức 8 độ gây thảm họa đặc biệt nghiêm trọng.
Trước thảm họa Đường Sơn, Trung Quốc đã đầu tư vào nghiên cứu dự báo động đất và tuyên bố dự báo thành công 3 trận lớn trong 18 tháng, gồm trận 7,3 độ ở bán đảo Liêu Đông năm 1975 và 2 trận 6,9 độ ở miền tây. Tháng 3/1975, các nhà khoa học cảnh báo khả năng động đất lớn ở đông bắc Trung Quốc trước 1980, khuyến cáo người dân Bắc Kinh – Thiên Tân chuẩn bị. Tuy nhiên, trận Đường Sơn diễn ra không có cảnh báo, trở thành một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất lịch sử Trung Quốc.
