Châu Âu đang bước vào tháng 8 với dự báo nhiệt độ cao hơn trung bình, tiếp nối chuỗi ngày nắng nóng kéo dài từ đầu hè. Theo Euronews, nhiều khu vực trên lục địa đã ghi nhận nhiệt độ vượt 40°C trong những tuần gần đây, gây ra các vụ cháy rừng nghiêm trọng tại Pháp và Tây Ban Nha, buộc hàng trăm nghìn người phải sơ tán.
Tháng 8 nóng hơn trung bình trên diện rộng
Bà Ioanna Vergini, nhà sáng lập nền tảng dự báo thời tiết WFY24, cho biết các mô hình mùa đều chỉ ra khả năng tháng 8 sẽ nóng hơn trung bình trên phần lớn châu Âu, đặc biệt là khu vực Địa Trung Hải và Đông Nam Âu. Các "điểm nóng" như bán đảo Iberia, Italy, Hy Lạp và các nước Balkan nhiều khả năng phải hứng chịu các đợt nắng nóng kéo dài. Nguyên nhân một phần đến từ nhiệt độ nước biển Địa Trung Hải ở mức rất cao, khiến ban ngày nóng hơn và nhiệt độ ban đêm khó giảm.
Theo dự báo của WFY24, trong những ngày đầu tháng 8, nhiệt độ ban đêm tại nhiều thành phố lớn như Naples, Barcelona, Rome, Valencia, Nice, Thessaloniki, Split và Athens duy trì trên 20°C, mức được gọi là "đêm nhiệt đới". Hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt, đặc biệt đối với người cao tuổi và nhóm dễ tổn thương.
Bắc Âu cũng không tránh khỏi nắng nóng
Ngay cả các nước Bắc Âu cũng nằm trong xu hướng này. Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) dự báo nhiệt độ tại Anh có thể chạm mức 35°C trong tháng 8, đồng thời cảnh báo nguy cơ xuất hiện thêm các đợt nắng nóng mới. Theo tổ chức nghiên cứu khí hậu World Weather Attribution (WWA), đợt nắng nóng cuối tháng 6 tại châu Âu gần như không thể xảy ra vào cùng thời điểm nếu so với năm 1976. Nghiên cứu chỉ ra rằng nếu một đợt nắng nóng tương tự xảy ra cách đây 50 năm, nhiệt độ sẽ thấp hơn khoảng 3,5°C.
Tiến sĩ Theodore Keeping, Đại học Hoàng gia London, nhấn mạnh: "Việc tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch đang trực tiếp làm gia tăng những xáo trộn mà người dân phải đối mặt tại nhà ở, trường học và nơi làm việc. Chỉ trong vài năm, các kỷ lục nhiệt độ tại châu Âu liên tục bị phá vỡ. Năm nay, điều đó thậm chí xảy ra trong nhiều tháng liên tiếp."
Biến đổi khí hậu và các yếu tố khác
Các chuyên gia cho biết nắng nóng ở châu Âu không chỉ do biến đổi khí hậu mà còn chịu tác động của các yếu tố khí tượng như hiện tượng "vòm nhiệt" (heat dome) – khi vùng áp cao hình thành trên tầng khí quyển, ép không khí xuống và khiến khối khí nóng bị giữ lại trong nhiều ngày. Một nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí PNAS cho thấy các kiểu thời tiết "mắc kẹt" như vòm nhiệt hoặc mưa lớn kéo dài đã tăng gần gấp ba lần kể từ những năm 1950, chủ yếu do biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Phân tích của Climate Central chỉ ra rằng đợt vòm nhiệt khiến nhiệt độ tại Mexico và miền nam Mỹ lên tới 48°C vào năm 2023 có khả năng xảy ra cao hơn ít nhất năm lần vì biến đổi khí hậu. Hiện tượng El Nino cũng góp phần gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan. Đầu năm nay, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) xác nhận El Nino đã hình thành trên Thái Bình Dương. Thông thường, El Nino làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm khoảng 0,2°C, nhưng tác động này vẫn nhỏ hơn nhiều so với mức tăng 1,3–1,5°C do phát thải khí nhà kính từ thời kỳ tiền công nghiệp.
Một số ý kiến cho rằng ô nhiễm không khí giảm tại châu Âu khiến mùa hè nóng hơn do các hạt aerosol có khả năng phản xạ ánh sáng Mặt Trời. Tuy nhiên, Giáo sư Erich Fischer, chuyên gia khí hậu tại Đại học ETH Zurich, bác bỏ quan điểm này. Ông giải thích: "Các đợt nắng nóng vẫn chủ yếu do các hệ thống áp cao gây ra, nhưng hiện nay chúng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn vì Trái Đất đã ấm lên đáng kể do phát thải khí nhà kính. Việc lượng aerosol giảm chỉ khiến hiệu ứng nóng lên vốn bị che lấp trước đây trở nên rõ ràng hơn, chứ không phải là nguyên nhân chính tạo ra các đợt nắng nóng."
Theo các nhà nghiên cứu từ Đại học Imperial London, Cơ quan Khí tượng Anh và Trường Vệ sinh & Y học Nhiệt đới London, hai đợt nắng nóng gần đây khiến nhiệt độ ban ngày cao hơn khoảng 3–4°C so với trường hợp không có biến đổi khí hậu, góp phần gây ra khoảng 10.000 ca tử vong vượt mức. Những con số này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình, đòi hỏi các biện pháp ứng phó khẩn cấp và giảm thiểu khí thải toàn cầu.
