Trong những ngày gần đây, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, bao gồm cả Thủ đô Hà Nội, liên tục hứng chịu các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như mưa dông, lốc xoáy, sét đánh, mưa đá và gió giật mạnh. Điều đáng chú ý là những hiện tượng này xảy ra ngay trong bối cảnh thời tiết đang trong đợt nắng nóng.
Nguyên nhân gây dông lốc, mưa đá
Theo ông Vũ Anh Tuấn, Phó Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của rìa phía Nam rãnh áp thấp bị nén bởi khối áp cao lục địa từ phía Bắc, kết hợp với hội tụ gió ở độ cao lên tới 5.000 mét. Sự kết hợp này đã tạo điều kiện cho đối lưu phát triển mạnh, gây ra mưa rào và dông, kèm theo mưa đá, lốc sét và gió giật mạnh. Đây là dạng thời tiết điển hình trong giai đoạn giao mùa ở Bắc Bộ.
Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu khí tượng, khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, nhận định: "Dù đây là hiện tượng nguy hiểm, nhưng không hoàn toàn bất ngờ bởi đã nằm trong xu thế thời tiết được cơ quan dự báo nhận định và cảnh báo. Trong thời gian tới, miền Bắc vẫn cần tiếp tục đề phòng các hiện tượng dông lốc, sét, gió giật mạnh và mưa đá cục bộ."
Dự báo thời tiết từ nay đến giữa tháng 5
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, từ đêm 4/5 đến ngày 12/5, khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa có mưa rào và dông vài nơi, riêng từ ngày 8-9/5 có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to. Các khu vực khác mưa dông tập trung vào chiều tối và đêm. Khu vực từ Nghệ An đến Huế có mưa dông từ chiều tối 8-9/5; Nam Bộ từ ngày 5-6/5 cục bộ có mưa to. Ông Vũ Anh Tuấn lưu ý: "Các khu vực đề phòng trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh."
Xu thế thời tiết tháng 5-7
Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, cho biết mùa mưa ở Bắc Bộ trong tháng 5-7 ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mùa mưa xuất hiện muộn hơn do gió mùa Tây Nam hoạt động từ nửa cuối tháng 5. Tổng lượng mưa tháng 5 trên toàn quốc phổ biến thấp hơn trung bình 15-30%, riêng Đông Bắc Bộ và Nam Bộ xấp xỉ trung bình. Tháng 6, lượng mưa tại Tây Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Huế cao hơn 5-20%; tháng 7 cao hơn 5-10% so với trung bình nhiều năm. Ông Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh: "Trên phạm vi cả nước có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, đặc biệt trong tháng 5."
Thiệt hại tại các địa phương
Theo Cục Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến 11h ngày 3/5, dông lốc, mưa đá từ ngày 1/5 đã gây thiệt hại đáng kể. Cụ thể, 5 người bị thương tại Thái Nguyên; 350 nhà bị tốc mái (Điện Biên 40 nhà, Thái Nguyên 309 nhà, Lào Cai 1 nhà); 919 ha lúa, hoa màu bị thiệt hại (Điện Biên 767 ha, Thái Nguyên 152 ha); 6 trường học và 12 cột điện bị hư hỏng tại Thái Nguyên.
Trận mưa đá kèm dông lốc tối 2/5 tại Thái Nguyên đã khiến hàng loạt nhà bị tốc mái, hệ thống điện và giao thông hư hỏng nặng. Tại xã Thanh An, tỉnh Điện Biên, mưa đá cường độ mạnh đã dập nát nhiều diện tích rau màu, cây ăn quả, lúa chín bị gãy dập. Nhiều công trình phụ trợ, mái che chuồng trại cũng bị hư hỏng. Tại phường Long Biên (Hà Nội), mưa đá xuất hiện trong thời gian ngắn với hạt to, rơi dày, gây tiếng động lớn nhưng không có thiệt hại đáng kể.
Ngay sau thiên tai, chính quyền địa phương đã thăm hỏi, động viên người bị thương, huy động lực lượng hỗ trợ khắc phục hậu quả, ổn định đời sống và tiếp tục thống kê thiệt hại. Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia yêu cầu các tỉnh, thành phố theo dõi chặt chẽ bản tin cảnh báo, thông tin kịp thời cho người dân, sẵn sàng lực lượng tại chỗ để hỗ trợ. Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai tổ chức trực ban 24/24, chuyển thông tin dự báo đến các địa phương để kịp thời ứng phó.
