Bộ Công an đã ban hành Thông tư 116/2026/TT-BCA quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Cư trú, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo đó, nhiều quy định mới về đăng ký cư trú được áp dụng, bao gồm việc tiếp nhận hồ sơ trực tiếp hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID).
Tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đăng ký cư trú
Việc tiếp nhận hồ sơ đăng ký cư trú được thực hiện dưới hình thức trực tiếp tại cơ quan đăng ký cư trú hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID). Khi nộp hồ sơ trực tiếp, công dân cung cấp thông tin gồm: họ, chữ đệm và tên khai sinh, ngày, tháng, năm sinh, số định danh cá nhân, nơi cư trú và những thông tin về điều kiện đăng ký cư trú. Cán bộ tiếp nhận tra cứu, khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để tạo lập hồ sơ. Sau khi hoàn tất, người yêu cầu nộp lệ phí đăng ký cư trú theo quy định. Mỗi hồ sơ được cấp một mã số hồ sơ thủ tục hành chính để người dân theo dõi, tra cứu tiến độ giải quyết.
Trường hợp đăng ký trực tuyến, công dân khai báo thông tin theo biểu mẫu điện tử và nộp lệ phí qua chức năng thanh toán trực tuyến. Mỗi hồ sơ cũng được cấp mã số để theo dõi. Nếu công dân không tự thực hiện thủ tục, có thể ủy quyền cho người khác, trừ trường hợp người giám hộ, người đại diện thực hiện cho người được giám hộ, người được đại diện thì không phải ủy quyền.
Giấy tờ và thông tin trong hồ sơ
Thông tin giấy tờ chứng minh điều kiện đăng ký cư trú đã được chia sẻ và khai thác từ cơ sở dữ liệu hoặc VNeID thì cơ quan đăng ký cư trú không được yêu cầu công dân nộp, xuất trình giấy tờ đó. Nếu không khai thác được thông tin, cơ quan có trách nhiệm kiểm tra, xác minh; công dân phải xuất trình bản gốc giấy tờ để đối chiếu.
Công dân cung cấp giấy tờ trong hồ sơ thì bản quét hoặc bản chụp từ thiết bị điện tử phải bảo đảm rõ nét, đầy đủ, toàn vẹn nội dung; nếu là giấy tờ nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch sang tiếng Việt, trừ trường hợp được miễn.
Thông báo kết quả và từ chối giải quyết
Việc thông báo kết quả giải quyết thủ tục về cư trú được thực hiện dưới hình thức văn bản giấy, văn bản điện tử, tin nhắn SMS, hoặc thông qua VNeID. Cơ quan đăng ký cư trú có quyền từ chối giải quyết và không hoàn trả lệ phí nếu phát hiện thông tin kê khai không đúng sự thật hoặc giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm giả.
Các trường hợp tạm thời chưa được thay đổi nơi cư trú
Theo Thông tư, những người bị hạn chế quyền tự do cư trú (theo điểm a, b, c khoản 2 Điều 4 Luật Cư trú) trong thời gian bị hạn chế thì tạm thời chưa được giải quyết thủ tục thay đổi nơi cư trú, trừ khi có sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền hoặc thuộc trường hợp quy định tại (*). Người đang sinh sống tại khu vực bị cách ly vì dịch bệnh hoặc ban bố tình trạng khẩn cấp cũng tạm thời chưa được thay đổi nơi cư trú trong thời gian cách ly. Người bị áp dụng hình phạt cấm cư trú thì chưa được giải quyết thủ tục đăng ký cư trú tại những nơi bị cấm cho đến khi chấp hành xong hoặc có văn bản cho phép.
Xác định mối quan hệ với chủ hộ và giải quyết một số trường hợp
Mối quan hệ giữa thành viên hộ gia đình với chủ hộ được xác định bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ, mẹ vợ, cha chồng, mẹ chồng, cha nuôi, mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, con đẻ, con dâu, con rể, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột, cháu ruột; anh, chị em cùng cha khác mẹ; anh, chị em cùng mẹ khác cha; anh rể, em rể, chị dâu, em dâu; cụ nội, cụ ngoại, cháu nội, cháu ngoại, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột; người giám hộ, người được giám hộ, ở thuê, ở mượn, ở nhờ, cùng ở thuê, cùng ở mượn, cùng ở nhờ.
Trường hợp công dân không có thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc thông tin chưa đầy đủ, cơ quan đăng ký cư trú tiến hành thu thập, kiểm tra, xác minh và cập nhật trước khi tiếp nhận hồ sơ. Trong quá trình quản lý, cơ quan có trách nhiệm rà soát, cập nhật nơi ở hiện tại của công dân vào cơ sở dữ liệu để bảo đảm chính xác, kịp thời.
Cơ quan cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng và cơ quan cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam có trách nhiệm phối hợp với cơ quan đăng ký cư trú để xác định, cập nhật nơi ở hiện tại của người đang bị tạm giam, chấp hành án phạt tù, hoặc bị đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cai nghiện bắt buộc, trường giáo dưỡng.
Người có mối quan hệ với chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp theo điểm a khoản 2 Điều 20 Luật Cư trú mà chủ sở hữu không đăng ký thường trú tại chỗ ở đó và không thuộc trường hợp quy định tại Điều 23 Luật Cư trú thì hồ sơ đăng ký thường trú thực hiện theo khoản 2 Điều 21 Luật Cư trú. Tương tự, người đăng ký thường trú có mối quan hệ với chủ hộ mà nơi thường trú của chủ hộ là chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ thì hồ sơ thực hiện theo khoản 2 Điều 21. Trường hợp chỗ ở đăng ký thường trú là địa điểm quy định tại Điều 23 Luật Cư trú thì hồ sơ không cần ý kiến đồng ý của chủ sở hữu nếu không xác định được chủ sở hữu.
Công dân đăng ký tạm trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình, khi được chủ sở hữu đồng ý và có mối quan hệ theo điểm a khoản 2 Điều 20 Luật Cư trú thì không phải xuất trình giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp.
