Quốc Hội Thảo Luận Sâu Về Bình Đẳng Giới: Thành Tựu Và Những Vấn Đề Cấp Bách
Sáng ngày 10 tháng 4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tiến hành thảo luận tại tổ về tình hình thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025. Cuộc thảo luận đã thu hút sự chú ý với nhiều ý kiến đa chiều, phản ánh cả những tiến bộ đạt được và những thách thức còn tồn tại.
Tiến Bộ Đáng Ghi Nhận Và Mối Lo Từ Mạng Xã Hội
Đại biểu Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (Đoàn Thái Nguyên), đã nhất trí với báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện các mục tiêu bình đẳng giới. Ông chỉ ra rằng tỷ lệ nữ lãnh đạo và đại biểu Quốc hội, cũng như nữ tham gia cấp ủy ở địa phương, đang có xu hướng tăng lên. Cụ thể, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XVI đã đạt mức 30%, cao hơn so với kỳ trước, đánh dấu một bước tiến quan trọng.
Tuy nhiên, đại biểu này cũng bày tỏ nhiều trăn trở về định kiến giới và tư tưởng "trọng nam khinh nữ" vẫn còn tồn tại trong xã hội. Đặc biệt, ông nhấn mạnh rằng sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook và YouTube đôi khi lại trở thành nơi lan truyền những phát ngôn lệch lạc và định kiến về phụ nữ. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thế hệ trẻ mà còn đòi hỏi phải có cơ chế kiểm soát thông tin hiệu quả hơn trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh đang ở mức đáng báo động. Đại biểu Nguyễn Thanh Hải cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp mạnh mẽ hơn, Việt Nam có thể sớm phải đối mặt với những hệ lụy xã hội tương tự như các nước láng giềng. Ông đề xuất cần phải kiểm soát chặt chẽ thông tin trên mạng xã hội, bao gồm việc xử lý các phát ngôn và nội dung phim ảnh mang tính định kiến giới hoặc hạ thấp vai trò của phụ nữ.
Gia Tăng Vi Phạm Và Nhu Cầu Hỗ Trợ Thiết Thực
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) đã phân tích về thực trạng số vụ vi phạm pháp luật về bình đẳng giới tăng từ 30 vụ năm 2024 lên 74 vụ năm 2025. Bà cho rằng cần phải đánh giá lại nguyên nhân của kết quả này, xem xét liệu việc xử phạt đã bảo đảm chưa, có vụ việc nào bị xử lý hình sự hay chưa, và sự bàng quan của xã hội đối với vấn đề này như thế nào.
Theo đại biểu Anh Thư, nhiều người vẫn coi bạo lực giới là chuyện riêng của gia đình nên không quan tâm, hoặc chỉ khi có đơn thư thì cơ quan chức năng mới vào cuộc. Trong khi đó, nạn nhân thường không dám lên tiếng do lo sợ định kiến xã hội và sợ bị tổn thương thêm. Điều họ cần không chỉ là tuyên truyền mà còn là hỗ trợ tâm lý và tư vấn pháp lý kịp thời.
Ngoài ra, tác động từ môi trường truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội và các nội dung giải trí, cũng đáng lo ngại. Một số hình ảnh và hành vi bạo lực bị bình thường hóa, ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ em và toàn xã hội. Do đó, cần có sự kiểm chứng, định hướng và xử lý kịp thời từ các cơ quan chức năng.
Đại biểu cũng nhấn mạnh rằng bên cạnh bạo lực thể chất, cần quan tâm đến hành vi xúc phạm tinh thần, bịa đặt và vu khống trên mạng xã hội. Nhiều trường hợp thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi nhưng chưa được xử lý kịp thời, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự và tinh thần của người bị hại, thậm chí dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.
Bất Bình Đẳng Ở Cấp Cơ Sở Và Khoảng Trống Chính Sách
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng) đã đặt ra bốn vấn đề lớn mang tính nền tảng, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính bền vững của công tác bình đẳng giới. Thứ nhất, bà chỉ ra rằng một số kết quả đạt được về bình đẳng giới chưa thực sự bền vững và chưa đồng đều giữa các cấp.
Cụ thể, tỷ lệ nữ giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt ở cấp tỉnh đạt 82,35%, vượt xa mục tiêu 60% đề ra, và cấp bộ đạt 59,16%, cơ bản hoàn thành mục tiêu. Tuy nhiên, ở cấp xã - cấp cơ sở, tỷ lệ này chỉ đạt 43,3%. Điều này cho thấy thành quả bình đẳng giới chưa được xây dựng trên một nền tảng đồng đều và vững chắc. Nếu cấp cơ sở còn yếu, rất khó để những thành tựu ở cấp trên chuyển hóa thành thay đổi thực chất trong đời sống xã hội.
Thứ hai, báo cáo mới phản ánh hiện tượng nhưng chưa đi sâu vào các nguyên nhân mang tính cấu trúc. Bất bình đẳng giới không chỉ nằm ở chính sách hay tổ chức thực hiện, mà còn nằm sâu trong cấu trúc văn hóa-xã hội và định kiến giới đã tồn tại lâu dài. Nếu không xử lý được các nguyên nhân gốc rễ này, chính sách rất dễ chỉ giải quyết phần "ngọn".
Kinh phí cho công tác bình đẳng giới năm 2025 khoảng hơn 14 tỷ đồng, nhưng báo cáo mới dừng ở việc thống kê số tiền được cấp, chưa đánh giá rõ tác động thực tế. Đồng thời, cũng chưa có cơ chế làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cơ quan khi không hoàn thành mục tiêu đã đề ra.
Một vấn đề khác mà đại biểu này thấy còn day dứt là hiện phần lớn các chính sách vẫn tiếp cận giới truyền thống theo hai nhóm nam và nữ, trong đó phụ nữ được xem là nhóm yếu thế. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khái niệm về giới đã mở rộng, bao gồm cả người đồng giới và người chuyển giới. Đây là những nhóm yếu thế cần được quan tâm, nhưng báo cáo hiện nay vẫn chưa phản ánh đầy đủ và còn khoảng trống khá lớn về chính sách.
Ví dụ, dịch vụ y tế cho người chuyển giới mới đạt 14,7%, chưa đạt mục tiêu, và chưa có phân tích sâu cùng giải pháp cụ thể. Điều này cho thấy vẫn còn khoảng trống chính sách đối với nhóm đối tượng này.
Đề Xuất Và Hướng Đi Tương Lai
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề xuất bốn nhóm kiến nghị trọng tâm:
- Cần chuyển mạnh công tác bình đẳng giới từ tư duy khuyến khích sang tư duy ràng buộc trách nhiệm.
- Hoàn thiện cơ chế phân công, phân cấp và xác định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương đối với từng chỉ tiêu bình đẳng giới.
- Xây dựng hệ thống dữ liệu về giới đồng bộ, hiện đại và có khả năng phản ánh thực chất.
- Phân bổ và sử dụng ngân sách cho công tác bình đẳng giới cần gắn với kết quả đầu ra và tác động thực tế, không chỉ theo tỷ lệ giải ngân.
Bên cạnh đó, cần có chính sách tạo nguồn, đào tạo và hỗ trợ cán bộ nữ ở cấp cơ sở, đồng thời có biện pháp mạnh hơn để giảm gánh nặng công việc không được trả công cho phụ nữ, thay đổi định kiến giới trong gia đình và xã hội.
Tại nghị trường, một số đại biểu Quốc hội cũng có ý kiến về việc nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng, tăng cường cơ chế giám sát, xử lý vi phạm kịp thời, cũng như bảo đảm nguồn lực và dữ liệu phục vụ công tác quản lý. Việc xây dựng môi trường xã hội tôn trọng bình đẳng giới, giảm định kiến và tạo cơ hội phát triển công bằng hơn cho mọi nhóm đối tượng được xem là yếu tố then chốt để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
