Những vụ bạo hành trẻ em thương tâm liên tiếp xảy ra tại TP.HCM và Hà Nội đã gây phẫn nộ trong dư luận. Một bé trai 2 tuổi ở TP.HCM nhập viện với cơ thể đầy thương tích, dập lách, gan, đứt tụy, tổn thương thận. Tại Hà Nội, một bé gái 4 tuổi tử vong sau thời gian dài bị mẹ ruột và cha dượng đánh đập, bỏ đói. Những vụ việc này không chỉ cho thấy mức độ tàn nhẫn mà còn đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của gia đình và xã hội trong việc bảo vệ trẻ em.
Nguyên nhân từ góc nhìn tâm lý
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, cho rằng phần lớn cha mẹ đều yêu thương con cái, nhưng áp lực cuộc sống, sang chấn tâm lý hoặc nhận thức méo mó có thể khiến họ mất khả năng đồng cảm. Nhiều người từng lớn lên trong môi trường bạo lực nên xem đòn roi là cách dạy dỗ. Bên cạnh đó, căng thẳng kéo dài, thất bại, cô đơn hoặc xung đột hôn nhân khiến họ trút giận lên trẻ nhỏ. Bạo lực thường bắt đầu từ quát mắng, xúc phạm, đe dọa rồi leo thang khi không bị ngăn chặn.
Ông Lân cũng chỉ ra trạng thái "lệ thuộc cảm xúc" và "lệ thuộc sinh tồn" trong các mối quan hệ độc hại. Nhiều người mẹ ban đầu cố bảo vệ con, nhưng sau mỗi lần lên tiếng dẫn đến cãi vã, bạo lực hoặc bị đe dọa bỏ rơi, họ dần hình thành tâm lý bất lực và chọn im lặng. Họ tự thuyết phục bản thân rằng "con chịu một chút rồi cũng qua" hay "ít nhất con vẫn còn gia đình". Khi sống quá lâu trong môi trường độc hại, cảm xúc trở nên chai lì, họ né tránh nỗi đau của con vì cảm thấy tội lỗi và thất bại.
Hậu quả đối với trẻ em
Trẻ em gần như không có khả năng tự bảo vệ. Các em không biết cầu cứu đúng cách, không thể chống trả và đôi khi vẫn ôm lấy người làm đau mình vì đó là người các em phụ thuộc để tồn tại. Ông Lân cho biết nhiều đứa trẻ dù bị đánh vẫn nói "Con ngoan thì mẹ sẽ thương lại" hoặc "Tại con hư nên con bị đánh". Trẻ thường đổ lỗi cho bản thân thay vì hiểu rằng mình đang bị tổn thương. Điều này để lại hậu quả tâm lý kéo dài đến tuổi trưởng thành, khiến trẻ lớn lên với cảm giác không xứng đáng được yêu thương hoặc phải chịu đau đớn để duy trì mối quan hệ.
Khoảng trống trong cơ chế bảo vệ
Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam, nhận định các vụ việc liên tiếp phản ánh sự xuống cấp đạo đức của một bộ phận người lớn. Mặc dù pháp luật về quyền trẻ em đã cụ thể, chế tài rõ ràng, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp xâm hại. Ông cho rằng đời sống xã hội ngày càng phức tạp, nhiều trẻ sống cùng cha dượng, mẹ kế là người nghiện ma túy hoặc có lối sống bất hảo, dẫn đến nguy cơ bạo lực gia tăng. Việc ứng dụng công nghệ trong bảo vệ trẻ em còn hạn chế, khiến nhiều trường hợp kéo dài mới bị phát hiện. Việt Nam chưa có lực lượng cảnh sát chuyên trách về trẻ em để xử lý nhanh các tình huống giải cứu.
Luật sư Cường cũng nhấn mạnh sự thờ ơ của môi trường xung quanh là nguyên nhân khiến vụ việc kéo dài. Nhiều người phát hiện dấu hiệu bất thường nhưng không trình báo. Ông kêu gọi sự phối hợp đồng bộ, xây dựng cơ chế bảo vệ trẻ em chủ động hơn, thay vì chỉ can thiệp khi hậu quả đã xảy ra.
Giải pháp bảo vệ trẻ em
Để ngăn chặn bạo hành trẻ em, cần tăng cường giáo dục kỹ năng làm cha mẹ, hỗ trợ tâm lý cho các gia đình có nguy cơ cao. Các cơ quan chức năng cần xây dựng hệ thống phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về việc báo cáo các trường hợp nghi ngờ bạo hành. Mỗi người dân cần lên tiếng khi thấy trẻ em bị đối xử bất thường, bởi sự im lặng có thể tiếp tay cho tội ác.
