Ông Lê Ngọc Thìn, 93 tuổi, vẫn nhớ những ngày đầu đặt chân đến nông trường Yên Mỹ. Theo chủ trương của Nhà nước thời điểm đó, nhiều thanh niên được vận động lên khai hoang, xây dựng nông trường. Anh công nhân năm xưa sau này trở thành Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Nông trường Yên Mỹ và nghỉ hưu từ năm 1990. Trên khu đất hơn 1.300 m² được bố trí từ những ngày đầu xây dựng nông trường, căn nhà của gia đình ông Thìn vẫn còn đó, nhưng đến nay mảnh đất ấy vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. “Gắn bó với nơi này từ khi chưa có gì, rồi từng bước khai hoang, gây dựng cuộc sống mới, chúng tôi chỉ mong sớm hoàn thiện giấy tờ đất đai để yên tâm tuổi già”, ông Thìn chia sẻ.
Hàng trăm hộ dân chờ sổ đỏ từ năm 2006
Đó cũng là nỗi niềm chung của hơn 250 hộ dân ở xã Công Chính, thuộc khu dân cư có nguồn gốc từ Nông trường quốc doanh Yên Mỹ trước đây, sau nhiều lần sắp xếp, bàn giao đất và điều chỉnh địa giới hành chính. Ông Mai Xuân Nam, người dân thôn Tân Tiến, xã Công Chính, cho biết, bố mẹ ông lên đây lập nghiệp từ cuối những năm 1950. “Hộ đến muộn nhất cũng đã ở trước năm 1993. Nhà cửa, vườn tược đều hình thành từ hàng chục năm trước”, ông Nam nói.
Năm 2006, khi có chủ trương thu hồi đất của Nông trường Yên Mỹ, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã có thống kê chi tiết danh sách nhiều hộ dân cùng diện tích đất ở, đất vườn để giao về các địa phương quản lý. Đến năm 2011, cơ quan chuyên môn tiếp tục đo đạc, lập hồ sơ cho từng hộ. Nhưng 15 năm trôi qua, những cuốn “sổ đỏ” được chờ đợi vẫn chưa thành hiện thực.
Thiếu sổ đỏ gây khó khăn cho đời sống người dân
Không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhiều quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng. Tại thôn Tân Tiến, gia đình ông Trương Mạnh Hùng đang sử dụng gần 2.000 m² đất với căn nhà khoảng 200 m² nhưng không thể thế chấp vay vốn phát triển kinh tế. “Bố mẹ tôi chỉ để lại căn nhà, mảnh vườn này. Điều mong muốn nhất của gia đình là có giấy tờ hợp pháp, như vậy sẽ yên tâm hơn nếu sau này nhà nước triển khai các dự án tại khu vực”, ông Hùng nói.
Theo phản ánh của ông Hùng và nhiều người dân, một số hộ ở thôn Tân Tiến đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong khi đó, cuối năm 2024, 38 hộ trong thôn tiếp tục nộp hồ sơ nhưng chưa được giải quyết mặc dù nguồn gốc sử dụng đất tương đồng. Điều này khiến nhiều người băn khoăn, lo lắng.
Vướng mắc pháp lý và nghĩa vụ tài chính
Một cán bộ xã Công Chính cho biết, phần lớn các hộ đã sinh sống ổn định hàng chục năm. Tuy nhiên, việc nông trường trước đây bố trí đất ở không phải hoạt động giao đất đúng thẩm quyền; nhiều hộ cũng không còn lưu giữ giấy tờ liên quan. Vì vậy, khi đối chiếu với Luật Đất đai năm 2024 và các quy định hướng dẫn, nhiều trường hợp được xác định có nguồn gốc sử dụng đất lấn chiếm đất nông trường. Theo địa phương, nếu áp dụng đầy đủ quy định hiện hành, người sử dụng đất phải thực hiện nghĩa vụ tài chính trước khi được xem xét cấp giấy. Với một số trường hợp, số tiền có thể lên tới khoảng 600-700 triệu đồng, vượt quá khả năng của nhiều hộ dân.
“Người dân rất mong mỏi, còn địa phương cũng rất muốn tháo gỡ. Tuy nhiên, xã không có thẩm quyền quyết định khác quy định nên đã nhiều lần báo cáo, xin ý kiến cấp trên”, cán bộ xã cho biết.
Đề xuất lên Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa
Ủy ban nhân dân xã Công Chính đã có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa hướng dẫn cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đối với các hộ có nguồn gốc đất từ Nông trường Yên Mỹ. Trong văn bản trả lời, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa cho biết, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải căn cứ Luật Đất đai năm 2024 và các quy định liên quan; đồng thời, đề nghị địa phương tiếp tục rà soát hồ sơ, tài liệu về quá trình quản lý, sử dụng đất của Nông trường Yên Mỹ để làm rõ nguồn gốc sử dụng đất, từ đó xem xét từng trường hợp theo quy định.
Đây là vụ việc mang nhiều yếu tố lịch sử. Việc tiếp tục rà soát đầy đủ hồ sơ, nguồn gốc sử dụng đất của từng hộ sẽ là cơ sở quan trọng để giải quyết vụ việc. Có thể sau quá trình rà soát sẽ có những hộ đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cũng có những trường hợp cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ hoặc thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Người dân mong mỏi các trường hợp sẽ được xem xét khách quan, đầy đủ trên cơ sở hồ sơ, căn cứ pháp lý và bối cảnh lịch sử. Khi đó, những vướng mắc kéo dài nhiều năm mới có thể từng bước được tháo gỡ.
