Y Saciên Kbuôr (35 tuổi, dân tộc Ê Đê) hiện là Trợ lý Giám đốc kiêm phiên dịch cho một tập đoàn đa quốc gia của Pháp tại TP.HCM. Anh thông thạo 4 ngoại ngữ quốc tế: Anh, Pháp, Thái, Lào, cùng tiếng mẹ đẻ Ê Đê và tiếng Jrai. Hành trình từ một cậu bé nghèo ở buôn Dhung, xã Cư M'gar, tỉnh Đắk Lắk, vươn ra thế giới và trở về cống hiến là nguồn cảm hứng cho nhiều bạn trẻ.
Tuổi thơ cõng em trên lưng và những bát cháo trắng
Khi Sacien mới hai tháng tuổi, cha anh qua đời vì bệnh. Một mình mẹ nuôi 6 đứa con thơ. Từ 6 tháng tuổi, Sacien được gửi cho chị út chăm sóc. Chị cõng em trên lưng đến lớp, nuôi em bằng những bát cháo trắng. Có buổi chiều, chị không dám ra sân chơi vì sợ em đòi mua kem mà nhà không có tiền. Mỗi lần thấy hình ảnh các em nhỏ vùng cao cõng em đi học, Sacien xúc động: "Bởi vì em nhìn thấy chính tuổi thơ của mình ở đó".
Con đường học tập gian nan dưới ánh đèn dầu
Đến lớp 9, buôn làng mới có điện lưới. Trước đó, anh em phải nằm áp ngực xuống gối học bài dưới ánh đèn dầu. Lên cấp 3, mỗi ngày anh đi bộ 5km đường dốc, mưa lầy lội. Năm hạn hán, mẹ bán hai con bò – tài sản lớn nhất – để đóng học phí và mua gạo. Khó khăn chồng chất, những lời đàm tiếu càng làm tổn thương: họ hàng khuyên mẹ cho anh nghỉ học để làm rẫy, nói rằng "Học cho lắm vô, có học giỏi đi chăng nữa sau này cũng về cuốc đất, về gốc cây cà phê mà coi". Nhưng mẹ anh kiên quyết không để con thất học.
Ước mơ phóng viên quốc tế và "trốn mẹ" đi học
Xem tin tức qua chiếc tivi trắng đen nhà hàng xóm, Sacien ước mơ trở thành phóng viên quốc tế nói tiếng Anh. Khi đỗ đại học tại TP.HCM, thương mẹ, anh âm thầm "trốn mẹ" quay về thi lại vào Đại học Tây Nguyên, ngành Ngôn ngữ Anh, để giảm chi phí. Anh làm đủ nghề: gia sư, bưng bê, phát tờ rơi, bảo vệ quán bar. Nhiều người nhớ hình ảnh chàng sinh viên làm bảo vệ đến nửa đêm, rồi tìm góc khuất ôn bài tiếng Anh. Sự hiếu học của anh chạm đến trái tim khách hàng và đồng nghiệp, họ cho thêm tiền, nhường việc nhẹ để anh có thời gian đọc sách.
Bước ngoặt từ chuyến phiên dịch đầu tiên
Năm thứ 3 đại học, Sacien gặp đoàn khách cần phiên dịch tiếng Anh cho dự án du lịch tại Thái Lan. Anh mạnh dạn xin ý kiến cô chủ nhiệm và bước ra khỏi vùng an toàn. Chuyến đi đầu tiên ấy mở ra chân trời mới, trở thành động lực để anh chinh phục nhiều ngôn ngữ khác. Sau tốt nghiệp, anh làm phiên dịch cho Tập đoàn Sông Đà tại các dự án thủy điện ở Lào, tự học thêm tiếng Lào. Năm 2020, dịch Covid-19 khiến hành trình gián đoạn, anh tham gia các dự án xã hội, trở thành 1 trong 5 thanh niên đại diện phía Nam tham gia diễn đàn thanh niên vì khí hậu do UNDP khởi xướng, mang dự án nước sạch và nông nghiệp bền vững về buôn Dhung.
Hành trình 11 nước và quyết định trở về
Sau dịch, Sacien làm việc 2 năm tại Malaysia, rồi làm phiên dịch cho cơ quan ngoại giao tại Bangkok, Thái Lan. Anh đã đặt chân đến 11 nước Đông Nam Á, Nhật Bản, Hàn Quốc, luôn hoàn thành xuất sắc công việc với thu nhập tốt. Cuối năm 2025, câu hỏi của gia đình: "Sao không thử về Việt Nam làm việc?" đã chạm vào lòng anh. Nhận ra việc ở gần chăm sóc mẹ già và đóng góp cho quê hương mới là giá trị đích thực, anh nộp đơn xin nghỉ việc tại Bangkok, trở về đầu quân cho tập đoàn Pháp tại TP.HCM.
Lời nhắn gửi từ đại ngàn
Chứng kiến điều kiện học tập thuận lợi hơn, Sacien vẫn trăn trở về tình trạng trẻ em tiếp cận mạng xã hội mất kiểm soát, tảo hôn và bỏ học giữa chừng ở vùng cao. Anh chia sẻ: "Các bạn trẻ người DTTS hãy luôn tự hào về gia đình, xuất thân và dân tộc của mình. Hãy tự tin, dám nghĩ dám làm và theo đuổi ước mơ. Hiện nay, Đảng, Nhà nước tạo rất nhiều điều kiện tốt để các bạn học tập, vì vậy, các bạn trẻ hãy nghĩ đến tương lai mà nỗ lực để học thành tài, mang kiến thức về phục vụ quê hương". Hành trình của anh là minh chứng: khi tri thức được mang trở lại bản làng, nơi ấy có thể đổi thay – bắt đầu từ những người trẻ dám mơ, dám đi và dám trở về.
