Bác sĩ Trần Văn Bản (82 tuổi, quê Hải Phòng), cựu chiến binh Tiểu đoàn 342, Trung đoàn 42, Bộ Tư lệnh 350, đang tình nguyện hỗ trợ phân loại và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP.HCM) từ ngày 23/6. Với 48 năm kinh nghiệm tìm kiếm đồng đội, ông dùng xúc giác nhạy bén để phân biệt xương người với đất đá, sắp xếp từng mảnh xương theo đúng vị trí giải phẫu trước khi chuyển cho đội pháp y giám định ADN.
Cuộc sống không nghỉ lễ suốt 19 năm
Tháng 3/1979, ông Bản bắt đầu chuyến tìm kiếm đầu tiên. Suốt 19 năm (1978-1997), mỗi dịp Tết, ông đều khoác ba lô rời nhà, dùng xe máy chở cuốc, xẻng và sơ đồ vẽ tay đi khắp các chiến trường xưa. "Đồng đội còn nằm ngoài đó, không có lý gì mình ngồi đây ăn Tết cho yên", ông từng nói với người thân. Trong gần nửa thế kỷ, ông đã tìm thấy nhiều hài cốt, trong đó có hai người đồng đội cùng quê: liệt sĩ Nguyễn Bá Hòa (hy sinh 13/6/1968) và liệt sĩ Nguyễn Đình Kiên (hy sinh tháng 3/1979).
Phát hiện di vật quý giá
Trong quá trình làm việc tại công viên Lê Thị Riêng, ông Bản đã phát hiện một chiếc ví da chứa mẩu giấy ghi họ tên Huỳnh Văn Quên. Ông yêu cầu chụp ảnh ngay trước khi đóng lại để bảo quản thông tin. "Điều quan trọng nhất lúc ấy là ghi nhận thông tin càng nhanh càng tốt, sau đó hạn chế để hiện vật tiếp xúc với môi trường bên ngoài", ông nhớ lại. Chiếc ví cùng tờ lý lịch đã được chuyển đến đơn vị chuyên môn.
Lời hứa với đồng đội
Tháng 8/1968, sau trận đánh ở bốt Phố Hà Đông, ông Bản bị thương nặng, đồng đội tưởng ông đã hy sinh nên báo tử về quê. Khi trở về, ông thấy ảnh mình trên bàn thờ. Những người mẹ có con đi chiến trường chạy sang hỏi thăm, hy vọng con họ cũng bình an. Đối diện với đôi mắt mòn mỏi của mẹ liệt sĩ, ông nghẹn ngào: "Mẹ chỉ muốn nhìn thấy cái xương của nó để nhắm mắt cho yên lòng". Lời hứa trước giờ ra trận năm xưa "ai còn sống phải đưa những người đã ngã xuống trở về quê hương" thôi thúc ông suốt đời.
Hành trình đưa đồng đội trở về
Ông Bản tìm thấy hài cốt liệt sĩ Nguyễn Bá Hòa tại Trảng Bàng, Tây Ninh. Trên chuyến tàu Bắc-Nam, ông ôm ba lô đựng hài cốt suốt 3 ngày 3 đêm, thì thầm: "Tao đưa mày về với mẹ đây". Sau đó, ông tìm thấy liệt sĩ Nguyễn Đình Kiên. Tuy nhiên, khi ông đưa hài cốt về đến quê, mẹ liệt sĩ Kiên đã mất trước đó 2 ngày. Ông gục xuống trước bàn thờ: "Mẹ ơi, con đã giữ trọn lời hứa đưa con trai mẹ trở về".
Kết quả chiến dịch tìm kiếm
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/2027), "Chiến dịch 500 ngày đêm" được phát động. Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, sau 4 tháng, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.425 hài cốt liệt sĩ, trong đó 401 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia.
