Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, các xã, phường ven biển trên địa bàn tỉnh hiện có 150 tuyến kênh cấp I, dài 809km, trong đó kênh 3/2 là tuyến thủy lợi quan trọng, dài hơn 15km, vừa cấp nước sản xuất, sinh hoạt, vừa là giao thông thủy qua các xã Long Hiệp, Đôn Châu, Tập Sơn. Ngoài ra, có 1.059 tuyến kênh cấp II dài 2.771km và 1.670 tuyến kênh nội đồng dài hàng nghìn km. Hằng năm, ngành nông nghiệp lên kế hoạch phối hợp nạo vét, trục vớt lục bình, khơi thông dòng chảy, trữ ngọt cho các kênh thủy lợi. Các kênh cấp I, cấp II do Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh thực hiện; kênh nội đồng do địa phương quản lý. Tỉnh từng thử biện pháp sinh học nhưng hiệu quả chưa cao.
Lục bình sinh sôi nhanh, gây nhiều hệ lụy
Cây lục bình có đặc điểm sinh trưởng quá nhanh, phủ kín nhiều kênh cấp I, cấp II và kênh nội đồng, cản trở dòng chảy, khó lưu thông hàng hóa nông sản bằng đường thủy và gây ô nhiễm môi trường. Ghe thu mua lúa trên kênh 3/2 di chuyển khó khăn do lục bình dày đặc. Tỉnh chưa đầu tư máy móc trục vớt, công tác này chủ yếu dựa vào phối hợp giữa chính quyền và người dân. Tình trạng kéo dài nhiều năm chưa có giải pháp triệt để. Theo chuyên gia, lục bình là sinh vật ngoại lai khó kiểm soát, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội. Dưới tán lục bình là môi trường cho muỗi gây bệnh cho người và súc vật.
Khó khăn trong xử lý và tác động đến đời sống
Ông Kim Bảy Ly, Trưởng phòng Kinh tế xã Long Hiệp, cho biết mùa khô hằng năm xã huy động lực lượng nạo vét, trục vớt lục bình trên các kênh nội đồng và thủy lợi. Nhờ đó, địa phương tích trữ nước ngọt cho 4.311ha lúa đông xuân 2025-2026. Tuy nhiên, lục bình sinh sôi quá nhanh, địa phương gặp khó do chủ yếu trục vớt thủ công, không dùng thuốc hóa học. Tình trạng lục bình phủ kín hầu hết kênh thủy lợi, kênh nội đồng chưa có giải pháp triệt để. Thương lái thu mua lúa đông xuân tại xã Long Hiệp giá thấp hơn 200-300 đồng/kg so với nơi khác. Tại xã, cơ sở đan đát lục bình Hai Sang của hộ Thạch Văn Sang tận dụng cọng lục bình làm giỏ, giải quyết việc làm cho hàng chục lao động. Nhiều hộ dân cắt lục bình phơi khô bán cho cơ sở với giá 15.000 đồng/kg.
Ông Thạch Chịa, ngụ ấp Nô Men, xã Long Hiệp, cho biết ruộng lúa 3,5ha của gia đình nằm cạnh kênh nội đồng ấp Nô Men. Vài năm nay, lục bình mọc kín mặt kênh, việc lấy nước tưới khó khăn, buộc ông phải đầu tư thêm máy bơm. Lục bình phát triển ngoài tầm kiểm soát, hầu hết kênh mương bị tắc nghẽn, ảnh hưởng vận chuyển vật tư, nông sản. Ông cùng hàng nghìn hộ dân lo ngại chưa có giải pháp triệt để, thương lái thu mua lúa thấp hơn 300-500 đồng/kg, ảnh hưởng kinh tế gia đình. Tắc nghẽn kênh mương còn tiềm ẩn ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng. Tại xã Tập Sơn, nông dân phun thuốc hóa học diệt lục bình trên một tuyến kênh thủy lợi.
Giải pháp bền vững từ nghiên cứu và hợp tác
UBND tỉnh Vĩnh Long đang tích cực tìm kiếm giải pháp bền vững để kiểm soát, xử lý triệt để lục bình. Tỉnh đồng ý chủ trương cho Đại học Trà Vinh phối hợp cùng doanh nghiệp nước ngoài khảo sát thực tế, nghiên cứu khoa học, sớm triển khai dự án khai thác lục bình làm nguyên liệu sản xuất điện sinh khối, khí nén tự nhiên, biogas và phân bón sinh học.
