Tại khu vực nội thành Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ cây xanh trên đầu người còn thấp hơn nữa, phản ánh sự thiếu hụt nghiêm trọng về không gian xanh trong bối cảnh hạ tầng và đô thị phát triển nhanh chóng. Điều này gây áp lực lớn lên môi trường sống và chất lượng đô thị hiện nay. Theo thống kê, diện tích cây xanh bình quân đầu người của thành phố hiện chỉ dao động khoảng 0,5-1 m²/người, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn 12-15 m²/người đối với đô thị đặc biệt. Thực trạng này cho thấy sự thiếu hụt công viên công cộng và mảng xanh tại một đô thị có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất cả nước.
Chị Thanh Hoa, ngụ phường Nhiêu Lộc, cho biết khu vực chị sống hầu như không có công viên hay không gian xanh công cộng. Vì vậy, mỗi cuối tuần, chị phải đến Công viên Tao Đàn để tìm chút không khí trong lành và đi bộ thư giãn sau một tuần làm việc căng thẳng. Tương tự, ông Thành Nam, ngụ phường Chợ Quán, dù nhà cách Công viên số 1 Lý Thái Tổ khoảng 3 km nhưng vẫn duy trì thói quen cùng con trai đi bộ tại đây ba buổi mỗi tuần kể từ khi công viên được đưa vào hoạt động đầu năm nay. Theo ông Nam, việc thành phố chuyển khu đất vàng rộng 4,3 ha tại số 1 Lý Thái Tổ thành công viên kết hợp xây dựng Đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19 là chủ trương hợp lý, đáp ứng nhu cầu cấp thiết về không gian sinh hoạt cộng đồng và bổ sung mảng xanh cho khu vực nội đô.
Tiến độ dự án công viên chậm, phân bổ bất hợp lý
Theo Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2020-2025, thành phố đã ban hành danh mục 75 dự án ưu tiên đầu tư xây dựng công viên công cộng với tổng quy mô hơn 500 ha. Tuy nhiên, đến nay toàn thành phố mới chỉ có 8/75 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, với diện tích khoảng 33 ha, đạt chưa tới 10% so với chỉ tiêu quy hoạch đề ra. Không chỉ thiếu về số lượng, việc phân bổ công viên cũng chưa hợp lý. Tại nội thành, quỹ đất dành cho công viên và cây xanh ngày càng hạn hẹp, trong khi ở các khu vực vùng ven, nhất là những nơi đang đô thị hóa mạnh, dù quỹ đất còn khá lớn nhưng số lượng công viên mới được hình thành vẫn rất ít.
Đáng chú ý, tại một số dự án nhà ở, tình trạng không tuân thủ quy hoạch công viên, cây xanh vẫn diễn ra. Nhiều khu đô thị được xây dựng với mật độ cao nhưng thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, làm gia tăng áp lực lên hạ tầng đô thị và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân. Ngoài những bất cập trong công tác quy hoạch, việc phát triển mảng xanh còn gặp khó do chưa có cơ chế hiệu quả để thu hút, khuyến khích các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư xây dựng công viên công cộng. Vì vậy, phần lớn các dự án phát triển công viên hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn vốn đầu tư công, trong khi ngân sách thành phố còn nhiều áp lực.
Mục tiêu đến 2030: Phát triển thêm 450 ha công viên
Để khắc phục tình trạng trên, Sở Xây dựng đã đề xuất Ủy ban nhân dân thành phố nhiều giải pháp phát triển công viên công cộng trong giai đoạn tới. Theo đó, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển thêm ít nhất 450 ha công viên công cộng, bổ sung khoảng 10 ha mảng xanh công cộng, đồng thời trồng mới và cải tạo 50.000 cây xanh. Nhiều khu vực được đề xuất ưu tiên phát triển công viên quy mô lớn như Công viên Sài Gòn Safari rộng 485 ha, Khu lâm viên sinh thái quy mô 128 ha, Vườn ươm Đông Thạnh rộng 36 ha, Công viên Gò Cát quy mô 13 ha cùng Công viên quảng trường Thủ Thiêm. Các dự án tập trung chủ yếu tại Quận 12, quận Bình Tân, huyện Củ Chi và khu vực thành phố Thủ Đức trước đây – những nơi còn dư địa phát triển không gian xanh.
Giải pháp trước mắt và lâu dài
Trước mắt, Sở Xây dựng đề nghị các địa phương làm việc với chủ đầu tư các dự án nhà ở, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hệ thống công viên, cây xanh đúng theo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đã được phê duyệt. Đồng thời, các địa phương cần rà soát, thu hồi những khu đất công đang cho thuê hoặc sử dụng sai mục đích nhưng đã được quy hoạch làm công viên công cộng; báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố xây dựng kế hoạch thu hồi để đầu tư xây dựng công viên mới.
Chỉ đạo mới đây về công tác sắp xếp, xử lý tài sản và đất công, đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc phát triển mảng xanh cần được xem là ưu tiên lớn của thành phố, chỉ đứng sau lĩnh vực y tế và giáo dục. Theo đồng chí, diện tích cây xanh bình quân đầu người tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện chỉ khoảng 0,6 m²/người, trong khi tiêu chí của một đô thị đặc biệt phải đạt khoảng 15 m²/người, cho thấy khoảng cách còn rất lớn cần sớm được thu hẹp.
Thực tế cho thấy, để giải bài toán thiếu hụt mảng xanh, Thành phố Hồ Chí Minh cần một cách tiếp cận toàn diện và linh hoạt hơn. Trong đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư công viên theo hình thức hợp tác công-tư; đồng thời xem việc phát triển cây xanh, công viên là tiêu chí bắt buộc trong đánh giá hiệu quả quản lý đô thị của từng địa phương.
