Ngày 28 tháng 4, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo quyết định của Ủy ban nhân dân thành phố về việc ban hành quy định giá cụ thể cho dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn.
Dự kiến mức phí thu gom rác
Theo dự thảo, phương án giá được xây dựng dựa trên khảo sát và đánh giá hệ số phát sinh rác bình quân. Định mức phát sinh rác thải bình quân được tính toán là 1,05 kg mỗi người mỗi ngày. Đối với khu vực đô thị, chi phí thu gom ước tính khoảng 66.000 đồng mỗi hộ mỗi tháng, chi phí vận chuyển khoảng 25.000 đồng mỗi hộ mỗi tháng. Như vậy, tổng chi phí dịch vụ cho một hộ gia đình là khoảng 91.000 đồng mỗi tháng.
Dự thảo cũng phân chia đối tượng áp dụng thành 8 nhóm, bao gồm hộ gia đình khu vực đô thị, nông thôn, nhà trọ, cơ sở sản xuất kinh doanh, nhằm đảm bảo phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Cơ quan soạn thảo cho biết đã lấy ý kiến từ 168 xã, phường trên địa bàn thành phố và phối hợp với các sở, ngành liên quan trước khi đưa ra hội nghị phản biện.
Ý kiến đóng góp tại hội nghị
Bà Hoàng Thị Lợi, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Sài Gòn, cho rằng việc bàn giá thu gom rác là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là thành phố cần nhìn tổng thể bài toán quản lý rác thải. Bà chỉ ra rằng hiện nay việc thu gom rác ở nhiều nơi vẫn còn thủ công, với hình ảnh xe rác đẩy tay, nước rác rỉ ra đường, các điểm tập kết rác gây mất vệ sinh và ảnh hưởng mỹ quan đô thị. Bà đề nghị thành phố cần có chương trình thống nhất về thu gom, vận chuyển và xử lý rác, đồng thời đẩy nhanh đầu tư nhà máy xử lý rác hiện đại. Bà Lợi nhấn mạnh: "Người dân không tiếc tiền nếu thành phố sạch đẹp, rác bỏ ra được thu gom ngay, xử lý liền, đường phố sạch và có mỹ quan".
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá dự thảo có cơ sở pháp lý và cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, về lâu dài, ông cho rằng việc tính giá theo hệ số bình quân chưa thực sự phù hợp với tinh thần của Luật Bảo vệ môi trường, vì luật hướng đến nguyên tắc tính theo khối lượng rác thải. Ông Phước nêu rõ: nếu hộ gia đình có ý thức giảm rác, phân loại rác nhưng vẫn phải trả mức phí như hộ phát sinh nhiều rác thì sẽ không tạo được động lực bảo vệ môi trường. Ông cũng đề nghị làm rõ các cấu phần chi phí, nhất là chi phí bảo hộ, an toàn lao động cho lực lượng thu gom rác; chi phí vận hành trạm trung chuyển; chi phí vận chuyển theo khoảng cách và chi phí xử lý tại các khu xử lý khác nhau.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng việc ban hành quy định mới là cần thiết trong bối cảnh thành phố mở rộng địa giới hành chính. Tuy nhiên, ông lưu ý dự thảo không nên chỉ dừng ở việc kế thừa các mức thu cũ, mà cần xây dựng cơ chế phù hợp với Luật Bảo vệ môi trường và nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền". Theo luật sư Hậu, dự thảo hiện vẫn chủ yếu tính theo nhân khẩu, trong khi hướng đúng phải là tính theo khối lượng hoặc thể tích rác thải sau phân loại. Ông đề xuất thành phố nghiên cứu áp dụng túi rác có định mức; người dân mua túi rác có ghi rõ dung tích, khối lượng tương ứng, qua đó trả tiền theo lượng rác thực tế phát sinh. Ông Hậu cũng kiến nghị mức thu khoán theo nhân khẩu chỉ nên là giải pháp quá độ trong thời gian ngắn, không quá 12 tháng, sau đó phải chuyển sang thu theo bao bì chuyên dụng hoặc cân đo trực tiếp. Đồng thời, cần có chính sách giảm trực tiếp giá dịch vụ cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, cơ sở bảo trợ xã hội; xem xét mức giá phù hợp cho khu nhà trọ công nhân để tránh làm tăng chi phí sinh hoạt của người lao động.
Giải trình từ cơ quan soạn thảo
Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến phản biện để báo cáo, tiếp thu, giải trình khi trình Ủy ban nhân dân thành phố. Theo ông Nguyên, việc ban hành quy định trong năm 2026 nhằm tạo sự bình đẳng tương đối giữa các khu vực sau sắp xếp. Trước đây, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh cũ đã thu một phần giá dịch vụ vận chuyển rác, trong khi Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu có cách thực hiện khác nhau, phần lớn ngân sách vẫn đang bù đắp. Vì vậy, thành phố cần một phương án tạm thời trong năm 2026, trước khi tiến tới cơ chế đầy đủ hơn từ năm 2027.
Ông Nguyên cho biết, Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 14 triệu dân, phát sinh khoảng 14.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày, bình quân khoảng 1 kg mỗi người mỗi ngày. Định hướng của thành phố là đến năm 2030, khoảng 90% rác thải sẽ được xử lý bằng công nghệ mới, tiến tới giảm dần và không còn chôn lấp. Về phân loại rác tại nguồn, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu quy định áp dụng đồng bộ từ năm 2027. Theo định hướng, rác sẽ được phân thành 2 nhóm chính: rác có khả năng tái chế và rác còn lại. Phần rác tái chế nếu được người dân phân loại sẽ không phải trả tiền xử lý; phần rác không phân loại hoặc không thể tái chế sẽ được tính tiền theo khối lượng.
Đối với đề xuất thu tiền rác qua túi đựng rác định mức, ông Nguyên cho biết thành phố cũng đang đi theo hướng này. Theo đó, mỗi túi rác sẽ có mệnh giá tương ứng với khối lượng chứa; người dân mua túi để bỏ rác đồng nghĩa đã trả tiền dịch vụ. Tuy nhiên, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nhất là vấn đề hóa đơn, phương thức thu, tỷ lệ để lại cho phường xã và chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế.
Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh cho biết sẽ tổng hợp đầy đủ, trung thực các ý kiến phản biện để gửi cơ quan có thẩm quyền, góp phần hoàn thiện dự thảo trước khi ban hành.
