San hô Hòn Yến thuộc xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk (trước đây là huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cũ), nằm trong quần thể danh thắng quốc gia Gành Yến - Hòn Yến. Khu vực này có diện tích 12,7 ha rạn san hô với 17 loài san hô sinh sống, đồng thời là nơi trú ngụ của nhiều loài sinh vật biển nhỏ như sao biển.
Vào mùa hè, từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm, san hô Hòn Yến vào mùa đẹp nhất, đặc biệt vào buổi chiều những ngày đầu tháng hoặc giữa tháng. Mỗi đợt con nước xuống kéo dài 2-3 ngày, khi đó san hô nổi lên như một kho báu lộ diện trên mặt biển. Du khách chỉ cần dùng tay rẽ nhẹ mặt nước là có thể chiêm ngưỡng những rặng san hô đủ sắc màu. Bên cạnh trải nghiệm gần bờ, du khách cũng có thể di chuyển bằng thuyền thúng ra gần Hòn Yến để lặn ngắm san hô. Một tour thuyền thúng và lặn ngắm san hô có giá khoảng 350.000 đồng cho 2 người, thời gian kéo dài 3-4 tiếng.
Tuy nhiên, do tác động kép của thiên tai, biến đổi khí hậu cùng với hoạt động của con người như khai thác san hô, giẫm đạp và săn bắt hải sản quá mức, các rạn san hô tại đây đang bị suy thoái nghiêm trọng. Chính quyền địa phương cùng các tổ chức như Quỹ Môi trường Toàn cầu và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đã phối hợp triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Đến nay, những điểm nóng gây nguy hại cho san hô dần được kiểm soát. Dù vậy, áp lực từ hệ sinh thái san hô và phát triển du lịch khiến công tác bảo tồn còn nhiều khó khăn.
Trước thực trạng đó, dự án "Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển" tại danh thắng quốc gia Hòn Yến đã được Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UBND xã Ô Loan khởi động. Theo bà Nguyễn Thị Phấn, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến, đơn vị đóng vai trò "cầu nối" giữa chính quyền, người dân và dự án. Các thành viên Hợp tác xã trực tiếp bảo vệ san hô và vệ sinh môi trường xung quanh Hòn Yến, nhất là khi thủy triều rút.
Để cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn san hô trước lượng khách ngày càng tăng, Hợp tác xã ưu tiên chất lượng trải nghiệm thay vì chạy theo số lượng khách. Hợp tác xã xây dựng các tour trải nghiệm một ngày làm ngư dân, thưởng thức ẩm thực làng chài, khám phá san hô có trách nhiệm, trải nghiệm làng nghề (mắm, tổ yến, đan lưới), trekking đồi Cổng Thiên, đạp xe, ngồi thuyền thúng tham quan 6 điểm. Cùng với dự án, đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền để người dân tham gia du lịch cộng đồng nhiều hơn và vận động các hộ dân làm nghề truyền thống đăng ký sản phẩm OCOP.
Việc bảo tồn san hô giúp mô hình du lịch cộng đồng thêm ý nghĩa, các hộ dân tham gia cũng có ý thức hơn đối với san hô. Nhờ hoạt động du lịch, công tác bảo tồn trở nên thuận lợi hơn khi người dân và du khách hiểu về hệ sinh thái ven bờ. Hiện nay, Hòn Yến chủ yếu đón khách nội địa; lượng khách quốc tế không cao do hoạt động còn hoang sơ, mộc mạc. Tuy nhiên, trước lượng khách đến Hòn Yến ngày càng tăng, các thành viên Hợp tác xã cần được tiếp cận các khóa tiếng Anh giao tiếp cơ bản để nâng cao khả năng phục vụ và kết nối với khách quốc tế.
Bên cạnh đó, Hợp tác xã phối hợp cùng chính quyền địa phương tập hợp ngư dân và hộ kinh doanh vào chuỗi dịch vụ thống nhất, hạn chế tình trạng tranh giành khách và chặt chém; xây dựng thêm khu đón khách tập trung để kiểm soát, bảo đảm an ninh và nâng chất lượng phục vụ. Địa phương cũng quy hoạch lại khu vực lồng bè nuôi thủy hải sản để tránh gây mất mỹ quan tại khu vực.
