Chiều ngày 8 tháng 6, Ban quản lý Vườn quốc gia U Minh Hạ (tỉnh Cà Mau) công bố thông tin đáng lo ngại về hiện tượng suy giảm chất lượng rừng tại phân khu bảo tồn nghiêm ngặt. Theo ước tính sơ bộ, diện tích rừng bị suy thoái đã lên tới khoảng 200 đến 300 ha, tập trung chủ yếu tại Tiểu khu 1 và Tiểu khu 4.
Ghi nhận thực tế từ loạt ảnh chụp trên cao cho thấy, những mảng rừng tràm xanh tốt trước đây giờ đã biến thành khu vực cỏ sậy um tùm. Cây tràm lâu năm bị rỗng chân, ngả nghiêng đè lên nhau hoặc bật gốc, đổ rạp hàng loạt xuống lớp bùn đất. Nguyên nhân chính là do lớp nền than bùn bị mất nước, rỗng chân và thiếu tính kết dính. Nhiều khu vực trơ trọi chỉ còn thân cây khô khốc, xám xịt xen lẫn giữa thảm thực vật hỗn tạp. Quá trình diễn thế tự nhiên đang theo hướng tiêu cực, khi cây tràm bản địa chết dần, nhường chỗ cho các loài cỏ hoang, năng, sậy và dớn phát triển mạnh mẽ.
Nguyên nhân suy thoái rừng
Ông Lê Thanh Dũng, Phó Giám đốc Vườn quốc gia U Minh Hạ, phân tích rằng hiện tượng cây chết và đổ ngã xuất phát từ cả yếu tố sinh học lẫn môi trường thổ nhưỡng. Trước hết, một diện tích lớn rừng tràm đã đạt đến tuổi thuần thục, tức giai đoạn già cỗi theo quy luật tự nhiên, khiến sức đề kháng của cây suy giảm mạnh. Khó khăn chồng chất khi tình trạng này xảy ra phần lớn ở các vùng trũng thấp, nơi có thời gian ngập nước kéo dài liên tục quá 6 tháng trong năm.
Đặc biệt, lớp than bùn dày từ 0,5 đến 1,5 mét dưới chân rừng – niềm tự hào về đa dạng sinh học của U Minh Hạ – nay lại trở thành điểm yếu. Vào mùa khô, lớp than bùn này bị mất nước, trở nên xốp, rỗng và hoàn toàn thiếu tính kết dính, khiến hệ thống rễ tràm không còn điểm tựa vững chắc để chống chọi với gió lốc. Ngoài ra, nguồn nước đỏ rỉ ra từ đất than bùn bị úng phèn kéo dài đã làm giảm khả năng quang hợp của cây con, triệt tiêu cơ hội tái sinh tự nhiên của dòng tràm bản địa.
Ảnh hưởng đến an ninh sinh thái
Vườn quốc gia U Minh Hạ có tổng diện tích vùng lõi hơn 8.500 ha, trong đó hơn 2.590 ha thuộc Phân khu Bảo tồn hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn. Đây là một trong ba điểm bảo tồn đất ngập nước quan trọng nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đã được UNESCO công nhận là vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau. Do đó, việc suy kiệt rừng tràm không chỉ là tổn thất của riêng Cà Mau mà còn đe dọa đến an ninh sinh thái cấp quốc gia và quốc tế.
Giải pháp cấp bách
Để khẩn cấp cứu lấy lá phổi xanh này, lãnh đạo Vườn quốc gia U Minh Hạ cho biết đang phối hợp chặt chẽ với các vụ, viện chuyên ngành ở Trung ương để khảo sát, đánh giá toàn diện hiện trạng suy thoái của lớp than bùn và thảm rừng. Giải pháp then chốt được đơn vị này kiến nghị lên các cấp thẩm quyền trong thời gian tới là thiết lập một cơ chế điều tiết, cân bằng lượng nước hợp lý, cắt đuôi thời gian ngập úng quá dài để rễ tràm có không gian hô hấp và phát triển bền vững trở lại.
