Phong Nha-Kẻ Bàng: Nỗ lực bảo vệ rừng di sản giữa thách thức chuyển đổi
Vượt qua những khó khăn và thách thức, lực lượng chức năng tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vẫn bám sát từng tiểu khu rừng, thực hiện tuần tra và kiểm soát liên tục để giữ gìn màu xanh của di sản thiên nhiên thế giới. Sự thay đổi mô hình tổ chức đã đặt ra nhiều vấn đề mới, nhưng tinh thần trách nhiệm vẫn là động lực chính cho đội ngũ này.
Chuyển đổi mô hình và những hệ lụy
Theo Nghị định số 159/2024/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến kiểm lâm và lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng, đầu năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình đã ban hành quyết định thành lập Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới. Trung tâm này được hình thành trên cơ sở tổ chức lại Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, thuộc Ban quản lý Vườn quốc gia.
Trung tâm hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp công lập, thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo quy định pháp luật. Khi thành lập, Trung tâm có 129 biên chế sự nghiệp cùng với 57 nhân viên hợp đồng bảo vệ rừng hưởng lương từ chương trình phát triển lâm nghiệp.
Tuy nhiên, sự chuyển đổi từ kiểm lâm viên sang nhân viên bảo vệ rừng đã ảnh hưởng không nhỏ đến quyền hạn và chế độ của cán bộ. Hiện nay, lực lượng bảo vệ rừng không có đầy đủ chức năng, quyền hạn như Kiểm lâm Vườn quốc gia trước đây. Cụ thể, họ không được trang bị công cụ hỗ trợ đầy đủ, không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính hay khởi tố vụ án hình sự đối với các vi phạm.
Mức thu nhập cho cán bộ trực tiếp thực hiện công tác quản lý bảo vệ Vườn quốc gia cũng giảm, các chế độ phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp độc hại nguy hiểm không còn được áp dụng. Đặc biệt, nhân viên hợp đồng bảo vệ rừng làm việc tại các trạm, chốt thường xuyên bị chậm lương. Đến ngày 13/4/2026, lương tháng 1/2026 của nhiều nhân viên vẫn chưa được chi trả, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống gia đình họ.
Kiên trì bám rừng giữa khó khăn
Dù đối mặt với áp lực từ chuyển đổi cơ chế và mô hình tổ chức, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vẫn không ngừng nỗ lực. Họ tiếp tục bám rừng, bám địa bàn để bảo vệ màu xanh của rừng nguyên sinh trên dãy Trường Sơn.
Trạm Bảo vệ rừng U Bò được giao quản lý gần 4.600ha rừng đặc dụng cùng hàng trăm héc-ta rừng phòng hộ, trải dài qua nhiều tiểu khu với địa hình phức tạp. Đáng chú ý, tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây từ Km44 đến Km60 đã trở thành "cửa ngõ" để một số đối tượng lợi dụng xâm nhập rừng trái phép.
Để đối phó, Trạm U Bò triển khai đồng bộ nhiều biện pháp, tập trung vào tăng cường tuần tra và bảo vệ rừng tận gốc. Trạm trưởng Đặng Quang Tuân cho biết, các tuyến tuần tra được xây dựng dựa trên các hướng có nguy cơ cao như Km35-Vùng Chình, Km58-Xa Biên hay khu vực rừng phòng hộ tiểu khu 255.
Không chỉ hoạt động độc lập, Trạm U Bò còn chủ động phối hợp với các Trạm bảo vệ rừng Km37, Km40, Trộ Mợng, Tổ chốt Trạ Ang và các tổ, chốt Bộ đội Biên phòng để tạo thành mạng lưới kiểm soát liên hoàn, hiệu quả.
Trạm bảo vệ rừng Chà Nòi, đứng chân trên đèo Đá Đẽo, có nhiệm vụ tuần tra và bảo vệ hơn 18.700ha rừng đặc dụng của Vườn quốc gia cùng rừng cộng đồng của xã Kim Phú. Hằng ngày, dù nắng hay mưa, các nhân viên vẫn thay phiên nhau tuần tra tại những khu vực trọng yếu như Cợp Khỉ, mốc 37, 40, 41, cùng với 3 chốt bảo vệ sâu trong rừng để thực hiện công tác bảo vệ tại gốc.
Ứng dụng công nghệ và nâng cao nhận thức
Theo Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới Phạm Văn Tân, đơn vị hiện quản lý và bảo vệ 123.300ha rừng đặc dụng và 3.153ha rừng phòng hộ. Tài nguyên rừng trong khu vực chủ yếu là rừng giàu và rừng trung bình, chiếm 64% tổng diện tích, với tính đa dạng sinh học cao, lưu giữ nhiều loài động thực vật quý hiếm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.
Trong quý I/2026, toàn đơn vị đã thực hiện 524 đợt tuần tra với tổng quãng đường hơn 5.200km, phát hiện và tháo gỡ 202 dây bẫy động vật rừng, đồng thời đẩy đuổi, ngăn chặn nhiều đối tượng xâm nhập rừng trái phép. Trung tâm còn cử cán bộ tham gia giám sát hoạt động của các đơn vị liên kết khai thác du lịch trên địa bàn.
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ, Trung tâm tăng cường khai thác ứng dụng phát hiện cảnh báo mất rừng, sử dụng ảnh viễn thám và ảnh vệ tinh Planet cập nhật hằng ngày để theo dõi, kiểm soát các biến động rừng, đảm bảo tính chính xác và liên tục.
Bên cạnh đó, Trung tâm phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức hơn 100 đợt tuyên truyền về bảo vệ các loài động vật nguy cấp, quý hiếm, ký cam kết với các hộ gia đình có diện tích nương rẫy giáp ranh để ngăn chặn việc lấn chiếm đất rừng.
Đối phó với nguy cơ cháy rừng
Ngoài nguy cơ xâm nhập và khai thác trái phép, cháy rừng là mối đe dọa lớn trong mùa nắng nóng. Thảm thực vật khô kiệt do nắng nóng kéo dài có thể dễ dàng bắt lửa, gây cháy trên diện rộng.
Nhận thức rõ điều này, lực lượng bảo vệ rừng Phong Nha-Kẻ Bàng đã chủ động triển khai nhiều biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng. Phương án phòng cháy, chữa cháy luôn được rà soát và cập nhật phù hợp với từng địa bàn trọng điểm, cùng với việc tăng cường chuẩn bị lực lượng, phương tiện và trang thiết bị.
Các kế hoạch diễn tập chữa cháy rừng được thực hiện thường xuyên để nâng cao khả năng ứng phó khi có sự cố. Việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân vùng đệm cũng được xác định là giải pháp then chốt, góp phần phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Giữa mùa nắng nóng khắc nghiệt, mỗi cánh rừng tại Phong Nha-Kẻ Bàng không chỉ là "lá chắn xanh" điều hòa khí hậu, giữ gìn nguồn nước và đa dạng sinh học, mà còn là trách nhiệm bảo tồn di sản thiên nhiên thế giới liên biên giới đầu tiên ở Đông Nam Á. Bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, mà cần sự chung tay của toàn xã hội để giữ gìn di sản quý giá này cho thế hệ tương lai.
