Hệ thống trạm trung chuyển rác thải tại Đà Nẵng đang chịu áp lực lớn khi lượng rác sinh hoạt tăng cao, có thời điểm vượt công suất thiết kế từ 20% đến 50%. Công nhân môi trường phải xử lý khối lượng lớn, mỗi người có thể lên tới 8-10 tấn rác mỗi ngày. Trong khi đó, rác cồng kềnh và xà bần thiếu điểm tập kết hợp pháp, dẫn đến tình trạng đổ trộm tràn lan.
Quy trình vận hành trạm trung chuyển
Rác sinh hoạt từ các khu dân cư ở Đà Nẵng được công nhân môi trường thu gom theo tuyến, đưa về các trạm trung chuyển. Tại trạm Cẩm Lệ, xe cuốn ép nhỏ chuyển rác vào máng ép, nén vào container, tách bớt nước rỉ. Sau khi kiểm tra và vệ sinh, container được chuyển lên xe tải lớn đưa về bãi rác Khánh Sơn.
Quy trình này giúp xe thu gom nhỏ không phải chạy thẳng lên bãi rác xa, mà chỉ quay vòng trong khu vực phụ trách, tăng hiệu quả thu gom. Đại diện Công ty TNHH MTV SEEN Đà Nẵng cho biết, thành phố có ba trạm trung chuyển: Lê Thanh Nghị (công suất 485 tấn/ngày), Sơn Trà (200 tấn/ngày) và Cẩm Lệ (200 tấn/ngày). Các trạm vận hành thường xuyên, có thời điểm vượt công suất 20-50% tùy lượng rác phát sinh.
Nguyên tắc vận hành là rác không lưu lại qua ngày. Một số tình huống như xe hư hỏng, bảo trì hoặc lượng rác tăng bất thường có thể gây chậm trễ, nhưng đơn vị vận hành phải xử lý để hạn chế tồn đọng. Xe vào trạm phải bảo đảm tiêu chuẩn, không rò rỉ nước. Sau khi đổ rác, xe được rửa trước khi ra đường.
Lợi ích và thách thức của trạm trung chuyển
Ông Trương Hoài Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Quan trắc và Quản lý hạ tầng nông nghiệp và môi trường thành phố Đà Nẵng, cho hay, trạm trung chuyển giúp giảm số lượt xe nhỏ chạy đường dài lên Khánh Sơn, giảm áp lực giao thông và hạn chế ảnh hưởng vệ sinh môi trường. Nếu xe nhỏ đi thẳng lên Khánh Sơn, một chuyến có thể mất 1,5-2 giờ. Khi rác được gom về trạm, ép sơ bộ rồi chuyển sang xe lớn, vòng quay thu gom trong khu dân cư nhanh hơn. Trạm trung chuyển cũng hạn chế hình thành các điểm tập kết rác tạm, giảm mùi và nước rỉ.
Tuy nhiên, hiệu quả của trạm trung chuyển phụ thuộc nhiều vào kỷ luật vận hành. Việc kiểm soát mùi, nước rỉ, vệ sinh phương tiện và thời gian lưu rác phải được giám sát hằng ngày. Một khâu chậm có thể khiến áp lực dồn ngược về tuyến thu gom, công nhân và khu dân cư.
Áp lực lên công nhân môi trường
Ở đầu nguồn, áp lực lớn nhất đặt lên lực lượng công nhân môi trường. Ông Phạm Thanh Phúc, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng (DNURENCO), cho hay, công ty thu gom khoảng 1.200 tấn rác mỗi ngày với khoảng 650 công nhân. Mỗi công nhân có thể phải xử lý 8-10 tấn rác mỗi ngày.
Theo ông Phúc, doanh nghiệp công ích vừa bảo đảm vệ sinh đô thị, vừa phải cân đối tài chính. Một số đơn giá thu gom, vận chuyển đã áp dụng nhiều năm, trong khi chi phí nhiên liệu, nhân công và vận hành đều tăng. Bài toán lao động cũng ngày càng khó: lao động trẻ ít mặn mà với nghề do thu nhập chưa hấp dẫn, độ tuổi trung bình của công nhân khoảng 43, số lao động trên 45 tuổi chiếm hơn một nửa. Khi thiếu người thay thế, nhiều công nhân phải tăng ca, làm nhiều công trong tháng.
Tại khu vực Liên Chiểu, ông Ngô Lê Quảng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội - Chi nhánh Miền Trung, cho biết, đơn vị phụ trách khoảng 73 km2, tương đương 170-200 tấn rác mỗi ngày, với hơn 41.000 hộ dân và khoảng 600 hợp đồng dịch vụ. Toàn bộ lộ trình thu gom cơ giới có định vị, camera giám sát, hình ảnh truyền về hệ thống điều hành.
Rác cồng kềnh và xà bần: khoảng trống trong quản trị
Nếu rác sinh hoạt có tuyến thu gom hằng ngày, rác cồng kềnh và xà bần lại là khoảng trống. Tại nhiều khu đất trống phường Hòa Khánh, rác không chỉ là túi nylon, thức ăn thừa mà còn có nệm cũ, bàn ghế gãy, tủ gỗ, bao gạch vỡ, bê tông. Nhóm rác này không đi theo tuyến thu gom thường nhật. Xe cuốn ép phù hợp với rác sinh hoạt, nhưng không thể chở vật dụng lớn hoặc xà bần. Chỉ vài bao bê tông, gạch vỡ cũng có thể làm hỏng hệ thống thủy lực.
Khi người dân không biết gọi ai, đưa đi đâu, trả phí thế nào, rác dễ được giao cho xe chở thuê nhỏ lẻ, tách khỏi sự kiểm soát của chính quyền. Trung tá Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Công an phường Hòa Khánh, cho biết, địa phương ghi nhận 29 điểm nóng về rác thải và đã lắp camera giám sát tại tất cả các điểm này để phát hiện, xử lý tình trạng đổ trộm. Từ ngày 1/6, Công an phường thành lập 3 tổ chống đổ trộm rác, xà bần, phát hiện 4 vụ, chủ yếu liên quan rác sinh hoạt.
Ông Nguyễn Hà Bắc, Bí thư phường Hòa Khánh, nhìn nhận việc phát hiện, xử lý không dễ. Người đổ trộm thường chọn đêm khuya, đường vắng. Có trường hợp hộ dân thuê xe chở rác, xà bần đi xử lý, nhưng người làm dịch vụ không đưa đến nơi hợp pháp mà tìm chỗ trống đổ cho nhanh.
Giải pháp: điểm tập kết tạm cho rác cồng kềnh
Theo các đơn vị thu gom, rác cồng kềnh, xà bần xuất hiện ở đất trống không chỉ do ý thức kém. Nguyên nhân quan trọng là người dân chưa có điểm tiếp nhận hợp pháp, thuận tiện. Ông Ngô Lê Quảng cho rằng, muốn xử phạt đổ trộm thuyết phục, đô thị phải có điểm tiếp nhận, số điện thoại công khai, mức phí rõ, lịch thu gom cụ thể và cơ chế giám sát xe chở rác đến điểm cuối.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng cho biết, thành phố đã thống nhất chọn 4 vị trí làm điểm tập kết, trung chuyển tạm thời chất thải rắn xây dựng. Các vị trí gồm: khu tái định cư Hòa Hiệp 3, phường Hải Vân (khoảng 1,1 ha); lô đất A1-2 khu thu nhập thấp Đông Trà, phường Ngũ Hành Sơn (khoảng 0,7 ha); khu đất trống trên đường Lê Trọng Tấn, phường Hòa Khánh (khoảng 0,7 ha); và khu đất trên đường ĐT605, thôn Lệ Sơn, xã Hòa Tiến (khoảng 0,3 ha).
