Nhật Bản phát hiện ô nhiễm PFAS nghiêm trọng tại 26 tỉnh, nồng độ cao gấp 1.460 lần tiêu chuẩn
Theo kết quả khảo sát mới nhất từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2025, tình trạng ô nhiễm PFAS đã được ghi nhận tại 26 tỉnh, thành phố trên khắp Nhật Bản. Cuộc khảo sát này được thực hiện tại 3.941 địa điểm bao gồm sông, hồ, vùng ven biển và nguồn nước ngầm thuộc 47 tỉnh, thành phố, cho thấy mức độ lan rộng đáng báo động của các chất hóa học nguy hiểm này.
Mức ô nhiễm cao kỷ lục tại Kumatori và Okayama
Đáng chú ý, mức ô nhiễm PFAS cao nhất được phát hiện tại thị trấn Kumatori thuộc tỉnh Osaka, với nồng độ trong nước ngầm lên tới 73.000 nanogram/lít. Con số này cao gấp khoảng 1.460 lần so với tiêu chuẩn cho phép của Nhật Bản. Bên cạnh đó, một mẫu nước sông tại tỉnh Okayama cũng ghi nhận nồng độ PFAS là 72.000 nanogram/lít, cho thấy sự nghiêm trọng của vấn đề trên diện rộng.
Theo hãng tin Kyodo News, trong tổng số 629 điểm vượt ngưỡng an toàn, có tới 130 điểm mới được phát hiện trong đợt khảo sát này. Nhiều điểm có nồng độ PFAS cao thường nằm gần các cơ sở công nghiệp, căn cứ quân sự của Mỹ hoặc cơ sở của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Tuy nhiên, cơ quan chức năng chưa công bố cụ thể vị trí các điểm giám sát này, gây lo ngại về tính minh bạch trong xử lý ô nhiễm.
PFAS - "Hóa chất vĩnh cửu" nguy hiểm
PFAS là thuật ngữ chung dùng để chỉ một nhóm hơn 10.000 hóa chất nhân tạo chứa flo, được sử dụng phổ biến trong sản xuất công nghiệp. Nhóm này bao gồm các chất tiêu biểu như axit perfluorooctanesulfonic (PFOS) và axit perfluorooctanoic (PFOA). Do đặc tính khó phân hủy, các chất này thường được gọi là "hóa chất vĩnh cửu", có khả năng tích tụ lâu dài trong môi trường và cơ thể con người, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.
Theo quy định an toàn hiện hành của Nhật Bản, tổng nồng độ PFOS và PFOA trong nước không được vượt quá 50 nanogram/lít đối với nước máy và nước sông. Trước tình hình ô nhiễm gia tăng, cơ quan quản lý môi trường nước đã quyết định yêu cầu kiểm tra nước máy thường xuyên và bắt buộc thực thi mức trần 50 nanogram/lít từ tháng 4/2026.
Hành động của chính phủ và chuyên gia
Trước đó, vào tháng 12/2024, giới chức Nhật Bản đã phát hiện các hóa chất PFAS ở nồng độ vượt quá mức cho phép trong nước máy của 44 nhà cung cấp tư nhân. Các nhà điều tra cũng tiến hành khảo sát giai đoạn 2020-2021 để xem xét khoảng 2.000 nhà cung cấp nước uống tư nhân phục vụ bệnh viện, trường học và các cơ sở khác trên toàn quốc.
Luật Kiểm soát hóa chất (CSCL) của Nhật Bản đã cấm sản xuất và nhập khẩu một số chất PFOS phổ biến và sản phẩm có chứa hóa chất này. Đến tháng 12/2025, Chính phủ Nhật Bản phê duyệt sửa đổi CSCL, bổ sung thêm các "hóa chất vĩnh cửu" liên quan khác vào danh sách cấm. Chẳng hạn, bình chữa cháy và chất chữa cháy chứa các chất liên quan PFHxS - một loại thuộc nhóm PFAS, cũng sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật mới, dự kiến có hiệu lực từ tháng 6 tới.
Giáo sư Hirofumi Hinata thuộc Trường đại học Ehime cho biết, cứ 4 năm một lần, Nhật Bản lập danh mục kiểm kê các chất chữa cháy chứa PFOS, PFOA và PFHxS theo khuôn khổ Kế hoạch quốc gia thực hiện Công ước Stockholm. Khảo sát gần đây nhất vào tháng 11/2024 cho thấy, một số loại hóa chất thuộc PFAS ở những địa điểm có nguy cơ cao đã giảm đáng kể so với trước đó.
Tuy nhiên, ông Hinata phân tích: "Vấn đề nhiễm PFAS trong nước uống vẫn luôn là mối lo ngại thường trực. Đối với nước uống, nước sinh hoạt và nước ngầm, mức trần đối với PFAS đã được xác định song việc ràng buộc các bên như nhà cung cấp, đơn vị lọc và phân phối nước thì chưa có quy định bắt buộc".
Biện pháp ứng phó và tương lai
Bộ Môi trường (MOE) và Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi (MHLW) Nhật Bản đã xây dựng các biện pháp tham khảo trong trường hợp vượt quá mức trần, bao gồm yêu cầu thực hiện hành động ngăn ngừa phơi nhiễm như khuyến khích sử dụng nước máy thay nước ngầm. Để giảm rủi ro sức khỏe do PFOS và PFOA trong nước uống gây ra, Nhật Bản dự kiến nâng cấp quy định về tiêu chuẩn chất lượng nước.
Giới chức nước này cũng đang đẩy mạnh giám sát và kiểm tra liên tục, cùng các biện pháp bổ sung như mở rộng phạm vi khảo sát và đánh giá mức độ ô nhiễm nước ngầm. Giáo sư Hinata nhấn mạnh: "Cần xem xét lại toàn bộ ngành công nghiệp hóa chất tại Nhật Bản, tích cực giải quyết vấn nạn ô nhiễm các chất PFAS trong nước, không khí, đất và môi trường nói chung".
Với những phát hiện mới này, Nhật Bản đang đối mặt với thách thức lớn trong việc kiểm soát ô nhiễm PFAS, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng để bảo vệ sức khỏe người dân và môi trường sống.
