El Nino và thủy điện thượng nguồn khiến mực nước sông Mekong thấp kỷ lục
Theo báo cáo của Dự án giám sát hoạt động của các đập thủy điện sông Mekong (MDM), mùa mưa năm 2026 trên lưu vực sông Mekong khởi đầu không thuận lợi, đặc biệt tại Thái Lan. Vào cuối tháng 6 đầu tháng 7, mực nước tại hồ Tonle Sap (Biển Hồ) vẫn ở mức thấp kỷ lục. Nguyên nhân chính được xác định là do El Nino gây nắng nóng, mưa ít, kết hợp với việc các đập thủy điện thượng nguồn tích nước ngay từ đầu mùa.
Những ngày gần đây, lượng mưa gia tăng trên toàn lưu vực đã bổ sung nước đáng kể, kích hoạt hiện tượng đảo chiều dòng chảy tại Tonle Sap – đánh dấu mùa lũ bắt đầu. Tuy nhiên, hiện tượng này năm nay muộn hơn trung bình các năm khoảng 6 tuần. Tổng lượng nước chảy ngược hiện tại chỉ khoảng 4 tỉ mét khối, trong khi trung bình nhiều năm cùng kỳ là trên 11 tỉ mét khối.
Vai trò của hồ Tonle Sap và tác động từ các đập thủy điện
Hồ Tonle Sap (Campuchia) là túi chứa nước khổng lồ, đóng vai trò điều tiết nước cho vùng hạ lưu sông Mekong. Vào mùa khô (tháng 11 đến tháng 5 năm sau), nước từ hồ chảy ra các nhánh sông bổ sung vào dòng Mekong. Đầu mùa mưa, khi mực nước sông Mekong dâng cao, nước chảy ngược vào hồ, mở rộng diện tích hồ và thúc đẩy nguồn lợi thủy sản dồi dào, biến Tonle Sap thành ngư trường nội địa lớn nhất thế giới.
Bên cạnh El Nino, các đập thủy điện thượng nguồn đang tích nước vào hồ chứa, làm suy giảm lượng nước sông Mekong. Chỉ riêng trong tuần qua, các đập thủy điện lớn của Trung Quốc đã giữ lại 2 tỉ mét khối nước. Cụ thể, đập Tiểu Loan tích 596 triệu mét khối, đập Nọa Trát Độ tích 1,4 tỉ mét khối, và đập Sirindhorn (Thái Lan) tích 185 triệu mét khối.
Mực nước thấp hơn 2 mét và diễn biến bất thường
Mực nước dọc biên giới Thái Lan - Lào hiện thấp hơn khoảng 2 mét so với bình thường. Tại Campuchia và Việt Nam, mực nước đã trở lại xấp xỉ mức bình thường. Tuy nhiên, diện tích ngập lũ theo mùa có diễn biến bất thường: cuối tháng 6 đạt 7.400 km vuông (tương đương trung bình nhiều năm), nhưng đầu tháng 7 giảm xuống còn 6.000 km vuông. Thông thường, diện tích ngập lũ sẽ tăng nhanh vào thời điểm này. Nguyên nhân có thể do nông dân Đồng bằng sông Cửu Long bơm nước từ sông vào đồng ruộng phục vụ xuống giống lúa hè thu, và nay nước được rút ra khỏi đồng. Dự báo diện tích ngập nước sẽ gia tăng trở lại vào cuối tháng 7 khi các cơn bão gần đây làm mực nước sông dâng lên gần mức bình thường ở Campuchia và Việt Nam.
Báo cáo của MDM kết luận: "Hiện tại, nhịp lũ sông Mekong đang ở mức thấp hơn nhiều so với bình thường vào thời điểm này trong năm."
