Đề án "Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, TP.Hà Nội" đã không được HĐND thành phố thông qua tại kỳ họp thứ 2. Nguyên nhân là do dự thảo tờ trình và nghị quyết chưa đảm bảo các điều kiện, thông tin và hồ sơ cần thiết để HĐND xem xét.
Lộ trình hạn chế xe xăng bị hoãn
Theo kế hoạch ban đầu, từ ngày 1/7, Hà Nội dự kiến không áp dụng biện pháp dừng lưu thông toàn thời gian 24/7 đối với xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch, mà thực hiện theo lộ trình, nhóm đối tượng, phạm vi và khung thời gian cụ thể.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, tại vùng lõi phường Hoàn Kiếm (khoảng 0,5 km2 với 11 tuyến phố như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào...), sẽ cấm hoàn toàn xe ôm công nghệ chạy xăng; xe máy xăng cá nhân bị hạn chế theo giờ (dự kiến từ 18h đến 24h thứ Sáu và cả ngày thứ Bảy, Chủ nhật). Khu vực này vốn đã là phố đi bộ cuối tuần, nên việc thí điểm hạn chế xe xăng không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt ngày thường.
Giai đoạn 2 (năm 2027), thành phố sẽ mở rộng phạm vi hạn chế xe động cơ đốt trong sang 14 tuyến phố khác thuộc phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam. Giai đoạn 3 (2028-2029) áp dụng cho toàn bộ khu vực trong Vành đai 1 (9 phường), ảnh hưởng đến khoảng 625.000 dân. Đây là thời điểm Hà Nội hoàn thiện mô hình LEZ.
Chính sách hỗ trợ chuyển đổi xe điện
UBND TP.Hà Nội đang hoàn thiện khung pháp lý hỗ trợ người dân trong vùng LEZ chuyển từ xe máy xăng sang xe điện. Dự kiến hỗ trợ tiền mặt từ 3-5 triệu đồng/xe (tùy đối tượng hộ nghèo, cận nghèo hoặc cá nhân thông thường). Một số đề xuất nâng mức hỗ trợ lên 20% giá trị xe (tối đa 5 triệu đồng) hoặc cao hơn cho hộ nghèo (lên đến 20 triệu đồng).
Xe điện tiếp tục được miễn 100% lệ phí trước bạ và lệ phí đăng ký biển số đến hết năm 2030. Người dân cũng có thể được vay vốn với lãi suất ưu đãi 3-5%/năm để đổi phương tiện.
Bên cạnh khuyến khích chuyển đổi phương tiện cá nhân, chính quyền tập trung phát triển hạ tầng giao thông công cộng, tăng cường xe buýt điện và xe buýt năng lượng sạch kết nối vào lõi Vành đai 1, phủ mạng lưới tủ đổi pin và trạm sạc tại nơi công cộng.
Nguyên nhân xe xăng chiếm áp đảo
Ban Đô thị HĐND TP.Hà Nội đánh giá, xe máy xăng hiện chiếm 94-97% phương tiện. Nguyên nhân là thiếu chính sách tài chính đủ mạnh, hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ, giá điện và khung giá sạc chưa có ưu đãi riêng cho giao thông xanh. Tỷ lệ người dân dùng vận tải công cộng mới đạt 19,5%, thói quen đi xe cá nhân chạy xăng phổ biến do tính linh hoạt.
Ban Đô thị kiến nghị UBND TP sớm ban hành chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế phí đăng ký, cấp biển số cho phương tiện xanh; hoàn thiện đề án vùng phát thải thấp, xây dựng lộ trình chuyển đổi minh bạch để tạo đồng thuận.
Kinh nghiệm quốc tế về LEZ
Mô hình LEZ xuất hiện từ những năm 1990 tại châu Âu, lan sang châu Á và Bắc Mỹ. Nghiên cứu từ Đại học Bath (Anh) cho thấy, LEZ giúp giảm 13% bụi mịn PM10 ở London giai đoạn 2008-2013, giảm 4,5% vấn đề sức khỏe lâu dài và 8% bệnh hô hấp. LEZ và ULEZ tiết kiệm hơn 963 triệu bảng Anh cho Greater London.
Bà Zifei Yang, Giám đốc thị trường mới nổi của ICCT, cho rằng LEZ tại Việt Nam chưa được ủng hộ mạnh mẽ do thông tin chưa minh bạch. Các thành phố như London, Brussels xây dựng sự ủng hộ bằng cách định vị LEZ như giải pháp bảo vệ sức khỏe, công bố dữ liệu chất lượng không khí dễ hiểu. Việc giám sát và công bố tác động giúp xây dựng niềm tin. Hà Nội có thể tham vấn cộng đồng, cung cấp thông tin rõ ràng về lợi ích giảm ô nhiễm, cải thiện sức khỏe, và công bố dữ liệu định kỳ.
Đại diện ICCT khẳng định chuyển đổi giao thông xanh tại Việt Nam cần bước đi quyết liệt, không thể trì hoãn.
Bước đi tiếp theo của Hà Nội
Hà Nội đã xác định khung thời gian và phạm vi LEZ dựa theo Chỉ thị 20 của Chính phủ từ tháng 7/2025. Lộ trình minh bạch, theo giai đoạn tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp nắm bắt quy định, chủ động thay thế phương tiện. Các biện pháp tài chính như trợ cấp mua xe điện, thu hồi phương tiện cũ giúp giảm chi phí tiếp cận xe sạch.
Điều quan trọng nhất là chính quyền TP.Hà Nội cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi, phân loại đối tượng cụ thể, và quyết liệt phát triển giao thông công cộng, giao thông phi cơ giới để đảm bảo hiệu quả của LEZ.
