Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong những năm qua, công tác cấp nước sạch và vệ sinh môi trường khu vực nông thôn đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Hệ thống chính sách, pháp luật ngày càng hoàn thiện, nhiều chương trình, dự án lớn được triển khai đồng bộ và hiệu quả.
Kết quả đạt được trong cấp nước sạch nông thôn
Tính đến hết năm 2025, cả nước đã xây dựng hơn 18.000 công trình cấp nước sạch tập trung, với khoảng 95% người dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh, trong đó hơn 74% tiếp cận nước đạt quy chuẩn. Đồng thời, 96% trường học và trạm y tế được trang bị công trình cấp nước và vệ sinh đạt chuẩn.
Phát động Tuần lễ quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn vào ngày 05/05/2026, tỉnh Tuyên Quang đã đạt được những kết quả tích cực với tỷ lệ người dân được tiếp cận nước hợp vệ sinh hơn 97%, trong đó nước sạch đạt 51,7%. Mặt khác, nhiều công trình cấp nước tập trung được đầu tư, nâng cấp và ứng dụng công nghệ số đã giúp giám sát chặt chẽ chất lượng nước, tối ưu hóa vận hành hệ thống, giảm thất thoát và nâng cao khả năng ứng phó các tình huống khẩn cấp.
Điển hình như công trình cấp nước sinh hoạt xã Nhữ Khê, nhờ ứng dụng công nghệ số vào quản lý, vận hành đã bảo đảm cấp nước cho gần 1.100 hộ dân và cơ quan, trường học trên địa bàn. Phó Giám đốc Trung tâm nước sạch nông thôn tỉnh Tuyên Quang Trần Trung Bắc cho biết: “Hiện nay, toàn bộ máy bơm cấp 2 và cấp 3 của công trình được trang bị bộ biến tần điều khiển giúp hệ thống tự động điều chỉnh công suất theo nhu cầu sử dụng thực tế và tiết kiệm điện, bảo vệ tuổi thọ đường ống, giảm sự cố. Ngoài ra, hệ thống thiết bị lọc tự động sục rửa khi có hiện tượng tắc nghẽn giúp tiết kiệm công lao động và điện trong quản lý vận hành công trình”.
Bác Trần Văn Tuyên, xã Nhữ Khê chia sẻ: “Trước đây, khi chưa có công trình cấp nước, vào mùa khô người dân chúng tôi luôn bị thiếu nước sinh hoạt. Từ năm 2023, khi công trình đi vào hoạt động, các hộ dân tiếp cận nguồn nước với chất lượng bảo đảm. Hiện nay, gia đình tôi có sáu người, bình quân mỗi tháng sử dụng khoảng 4-5 m3 nước”.
Thách thức trong việc mở rộng mạng lưới nước sạch nông thôn
Tuy đã được cải thiện, nhưng theo đánh giá của các chuyên gia trong lĩnh vực này, hiện việc cấp nước cho người dân vùng nông thôn vẫn còn gặp khó khăn do hạn chế về nguồn lực đầu tư, ứng dụng công nghệ và quản lý nguồn nước. Hơn nữa, do tác động của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, tăng chi phí kiểm soát chất lượng nước. Cùng với đó là sự xuống cấp của các công trình cấp nước và hạn chế trong quản lý, vận hành cũng như ý thức sử dụng tiết kiệm đã ảnh hưởng việc cấp nước cho nhân dân.
Mặt khác, tỷ lệ được sử dụng nước có sự chênh lệch lớn giữa các vùng, miền, trong đó khu vực đồng bằng sông Hồng sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn cao nhất với 89,73%, vùng trung du và miền núi phía bắc thấp nhất với 46,51%. Những thách thức này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận nước sạch, nhất là vùng sâu, vùng xa.
Để người dân vùng nông thôn được tiếp cận nước sạch, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi Nguyễn Tùng Phong cho rằng: “Thời gian tới, các địa phương cần chủ động xây dựng các giải pháp, phương án cấp nước phù hợp, không để người dân thiếu nước sinh hoạt; đẩy mạnh đầu tư xây dựng, nâng cấp, hiện đại hóa các công trình cấp nước, ưu tiên các vùng khó khăn, vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Đồng thời, các địa phương cần tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống cấp nước; xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống giám sát nguồn nước; phát triển các mô hình quản lý bền vững, có sự tham gia của cộng đồng và khu vực tư nhân; cần tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về sử dụng nước tiết kiệm, an toàn và bảo vệ môi trường”.
