Việc xác định đối tượng thụ hưởng, xử lý tồn quỹ và tác động từ sắp xếp đơn vị hành chính vẫn là những vướng mắc cần sớm được tháo gỡ để chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lào Cai phát huy hiệu quả.
Diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường lớn
Lào Cai hiện có hơn 511.994 ha rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng, chiếm 62,8% diện tích rừng toàn tỉnh. Lưu vực cung ứng dịch vụ nằm trên địa bàn 92 xã, phường, với 26 chủ rừng là tổ chức, 30.171 hộ gia đình, cá nhân và 39 cộng đồng đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ngoài ra, có 38.271 hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng ổn định, lâu dài, không tranh chấp, lấn chiếm, nhưng chưa được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng, giao đất, cho thuê đất để trồng rừng, phục hồi phát triển rừng trồng quy hoạch lâm nghiệp.
Năm 2025: Gần 300 tỷ đồng được tiếp nhận, chi trả không dùng tiền mặt
Giám đốc Quỹ Bảo vệ rừng và môi trường tỉnh Tô Xuân Quý cho biết, năm 2025, Quỹ đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng với tổng số tiền tiếp nhận trong năm đạt gần 300 tỷ đồng từ nguồn quỹ Việt Nam chuyển ủy thác và thu ủy thác nội tỉnh. Toàn bộ số tiền chi trả đều được thực hiện qua hình thức không dùng tiền mặt, bảo đảm công khai, minh bạch, đến đúng đối tượng.
Đối với diện tích rừng có cung ứng dịch vụ môi trường rừng trong quy hoạch lâm nghiệp của các hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư, đang sử dụng ổn định, lâu dài, không có tranh chấp hay lấn chiếm nhưng chưa được Nhà nước giao, cho thuê rừng và đất lâm nghiệp, đồng thời chưa xác định được chủ sử dụng, sau khi có thông báo về số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng năm 2025, Quỹ Bảo vệ rừng và môi trường sẽ tiếp tục phối hợp Ủy ban nhân dân cấp xã và Hạt Kiểm lâm để rà soát, xác định đối tượng thụ hưởng. Trên cơ sở đó, các đơn vị sẽ thực hiện phương thức chi trả đúng, đủ, bảo đảm quyền lợi chính đáng cho chủ rừng thực tế.
Cải thiện sinh kế cho người dân vùng sâu, vùng xa
Việc chi trả kịp thời, đúng đối tượng đã góp phần cải thiện sinh kế, tăng thu nhập cho người dân nhận khoán bảo vệ rừng, nhất là các hộ sống tại vùng sâu, vùng xa, biên giới. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bát Xát, Ngô Hoàng Sơn cho biết, tổng diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng tại xã là hơn 3.900 ha, số tiền dịch vụ môi trường rừng được tiếp nhận trong năm qua hơn 1,2 tỷ đồng. Nguồn kinh phí này đã được xã chi cho các nội dung như khoán bảo vệ rừng cho các tổ, nhóm cộng đồng; hỗ trợ công tác tuần tra, kiểm tra; tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân; mua sắm trang thiết bị phục vụ bảo vệ rừng.
Ban quản lý rừng phòng hộ Mù Cang Chải quản lý rừng tại 8 xã miền núi, nơi có đông đồng bào dân tộc H'Mông sinh sống, nguồn thu chính là từ rừng sản xuất, dược liệu dưới tán rừng. Theo Giám đốc Ban quản lý Nguyễn Tư Khoa, đơn vị quản lý hơn 54.000 ha rừng, năm 2025 số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng được giao quản lý hơn 38 tỷ đồng. Nguồn thu từ phí dịch vụ môi trường rừng được sử dụng hiệu quả, góp phần đưa tỷ lệ che phủ rừng năm 2025 tại Lào Cai đạt 61%, góp phần ổn định an sinh xã hội, giải quyết việc làm cho hàng nghìn hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh.
Khó khăn từ sáp nhập đơn vị hành chính và tồn quỹ lớn
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc, nhất là trong bối cảnh thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Một số địa phương còn lúng túng trong công tác bàn giao hồ sơ, xây dựng phương án sử dụng tiền, thực hiện chi trả và quyết toán nguồn kinh phí dịch vụ môi trường rừng; tình trạng tồn quỹ lớn, chậm triển khai chi trả và hồ sơ chưa hoàn thiện theo quy định vẫn còn xảy ra.
Theo thống kê, tính đến tháng 6/2026, còn 74 dự án chưa hoàn thành nghĩa vụ ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường với tổng số tiền hơn 57 tỷ đồng. Đồng thời, do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ khi thực hiện chính quyền hai cấp, số tiền tồn từ năm 2021 đến 2024 hiện tại là hơn 111 tỷ 665 triệu đồng. Đây là khoản cần sớm được chi trả, xử lý.
Phương châm 'Lấy rừng để nuôi rừng'
Với phương châm “Lấy rừng để nuôi rừng”, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã đem lại hiệu quả cao, nâng cao nhận thức người dân và huy động được nguồn lực xã hội để quản lý, bảo vệ, phát triển rừng. Việc này cũng nâng cao vị thế của môi trường rừng trong phát triển kinh tế-xã hội, tạo mối liên kết, cộng đồng trách nhiệm của chủ rừng với đơn vị sử dụng môi trường rừng, giảm đáng kể nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước.
